Met een pen in Japan

I love song

2010-09-20T13:44:00.004+02:00

Wat gebeurt er in Japan op muziekgebied, vroeg een vriend me laatst. Weinig, is het antwoord. J-pop is als jaren-80-muziek maar dan minder pakkend, of als r&b maar dan minder prikkelend. Denk aan ‘Summer Of ’69’ zonder het gitaarrifje en de rauwe rasp van Bryan Adams. Of aan ‘Crazy In Love’ zonder het blazerssampletje en de stuiterende stem van Beyoncé. J-pop heeft geen kop en geen staart. Het waait op en verstuift.

Des te groter was mijn vreugde toen het spotje van Sony Sonpo voorbij kwam. Sonpo is de verzekeringstak van Sony (datzelfde Sony, inderdaad) en in het reclamefilmpje prijst het bedrijf zijn autoverzekeringen aan. Het is een fantastisch filmpje – het enige op de Japanse tv dat ik helemaal uitkijk. Zelf heb ik geen auto, maar als ik het spotje nog één keer zie koop ik er morgen eentje, verzeker ik hem bij Sony en zet ik het op een rijden.

Dat komt door de beelden, maar vooral door de muziek. Ook daar heeft Sony blijkbaar verstand van. We zien een dartel meisje achter het stuur van haar Fiat en een aanstaande vader in zijn Volvo. Soms zit het ze mee en soms zit het ze tegen – een versleten verhaal, maar verleidelijk gefilmd. Ze sjezen over pieken en door dalen, begeleid door een liedje dat klinkt als een klassieker die je potverdorie nooit eerder was opgevallen.

Het liedje begint als het starten van een motor: eerst ingehouden, daarna hoopvol ronkend en dan – pats! – de vonk erin. De zanger steekt meteen van wal met een stem zo monter als de zon door een open dak. Gitaristenhanden raggen rechtdoorzee over elektrische snaren, verder en verder de blauwe hemel in, en voor we het weten – op nog geen halve minuut na vertrek – zitten we mee te trommelen op het stuur. De stem en de snaren zuigen ons een refreintje in dat we al na één keer zouden kunnen meezingen als de zanger in het Engels had gezongen en niet in het Japans.

En dan moet de grootste lol van het plezierritje nog komen. Ik zie mezelf van Amsterdam naar Utrecht een omweg nemen, bij Nieuwersluis de Vecht oversteken en langs het water, dat hoog stroomt en oogverblindend glinstert, met de ramen open de rust verstoren als op de tweeënveertigste seconde een orgeltje inzet waarop tieners in de jaren zestig wild met de handen zouden zwaaien, de tanden bloot en de hoofden wiegend. ‘Woe!’, juichen ze de pauze in het orgeltje vol. ‘Ah!’, jubelen ze hoger en hoger, dichter en dichter bij de zon.

Zo wervelt het liedje voort in een bende van bekkens, stemmen, koortjes en gitaren, tot het zomaar ineens tot stilstand komt. Nog één roffel, een laatste wiek over de snaren en het zit er op. ‘Okaeri’, zegt de aanstaande moeder. ‘Welkom thuis.’ Er staat amper anderhalve minuut op de teller, maar het is goed zo. Wat kort en hevig is, doet snakken naar meer. We zijn verslaafd geraakt aan het liedje van de Sony Sonpo-commercial.

Dat wil zeggen, wij inwoners van Japan. Want of het liedje ook in Nederland werkt, betwijfel ik. Daarvoor is het waarschijnlijk te exotisch. Ga vanuit Nederland in oostelijke richting één of twee grenzen over en elk liedje dat je hoort klinkt als een inzending voor het Songfestival. Voor dit liedje mag je acht keer de grens over, dus dan weet je het wel.

Het zit er dik in dat ik dit plaatje alleen leuk vind omdat ik in het land woon waar het vandaan komt. Omdat ik het refrein al een beetje kan meezingen. Omdat ik meisjes ken als het meisje in haar Fiat en vaders als de vader in zijn Volvo. En omdat ik er niet meer van opkijk dat een liedje (volgens de regels van het Japans-Engels) ‘And I Love Car’ heet in plaats van ‘And I Love Cars’ of voor mijn part ‘And I Love My Car’.

In dit land, waar veel popmuziek pakt noch prikkelt, is Okuda Tamio’s ode aan de auto een heldere hemel na een dag vol donderslagen. Ik moet het mijn vriend eens laten horen.

VIDEO: HET MEEST AANSTEKELIJKE LIEDJE VAN JAPAN.

Groots

2010-04-08T02:20:00.001+02:00

Op een heuvel ten oosten van Kyoto staat het Japanse karakter dai geschreven. ‘Groot’, betekent dat. Het is reusachtig. ’s Zomers steken ze het karakter in brand en dan kan je de vlammen vanuit de stad zien wapperen. Nu was dai gedoofd en zagen we het vanaf de oever van de Kamo-rivier. Er was precies een open plek tussen de takken van de boom waar we onder zaten, zodat we goed zicht hadden op het karakter. Dai was klein, van hieraf, en de boom was een kersenbloesem. Lange takken vol met bloesems wiegden in de lentewind boven de oever van de rivier. Op het gras onder de boom lagen lappen zeil. Er zaten studenten op in grote groepen, met bier en rijstballen van de gemakswinkel. De takken boven hun hoofden, zacht van de roze bloemen, deinden op de wind. Izumi en ik keken naar dai, tussen het roze door, en naar het rood van onze wijn.

Zonnetje

2010-03-24T05:34:00.002+01:00

Het geluid van zijn Honda Super Cub draaide eerst de straat in, daarna volgde de oude man zelf. Zijn brommer had een windscherm voorop, de lak was vaal en de motor liep als een zonnetje. De oude man stuurde het ding naar de muur die langs de straat liep en hij kneep in de remmen. De glazen van zijn bril waren groot en vierkant en net zo bekrast als het scherm op de Cub. Zo bleef de oude man daar staan, zijn handen rond de handvatten en de motor soepel snorrend. Er stond een grimas op zijn gezicht. Misschien was het een glimlach, misschien kneep hij al zijn hele leven tegen de Japanse zon. Wie zal het zeggen? De oude man bewoog één hand naar het contactsleuteltje. Hij draaide eraan en ineens was het stil in de schaduw van de muur. De oude man tilde zijn handen naar de knopen van zijn jas. Eén voor één maakte hij ze los. Hij schoof een hand naar binnen en de ogen van de oude man knepen nog verder samen achter de glazen met de krassen. Toen tilde hij een sigarettenpakje uit de jas. Hij schudde ermee en peuterde er een sigaret uit. Het was een lange sigaret en de oude man bracht het ding naar zijn lippen en stak het ertussen. Zijn ogen bleven maar knijpen tegen de zon. Of misschien was het toch een glimlach.

Stokjes

2010-03-18T03:10:00.002+01:00

Kan je afvallen door naar bewegende mensen te kijken? Dan zijn de commercials voor de chocoladestokjes van het Japanse Pocky een gouden greep. Samen met de stokjes zelf vormen ze in dat geval een vicieuze cirkel. De commercials wekken de eetlust op, de chocoladestokjes stillen de honger en de commercials, dertig seconden vol dansende mensen, toveren de chocoladepondjes – ting! – weer weg. Alles wat je hoeft te doen, is volgevreten onderuitzakken en kijken. Het zou verklaren waarom veel Japanners zo slank zijn. Televisiekijkend Japan ziet de filmpjes namelijk graag. Volgens peilingen behoren de commercials van Pocky tot de populairste van Japan. En mochten de spotjes toch geen gunstig effect op het lichaamsgewicht hebben, dan laten ze de kijker in elk geval in achtbaanvaart langs typisch Japanse scènes razen. Van zakenmannen en politici via visboeren en computernerds naar schoolmeiden en taxichauffeurs – Ebibodi Pocky! (‘Iedereen aan de Pocky!’).

NU IN HET JAPANSE RECLAMEBLOK: EBIBODI POCKY!

Poppetjes

2010-03-03T15:39:00.003+01:00

Vanochtend dacht ik aan ‘Dolls’, de film van Takeshi Kitano. Ik zat op mijn hurken aan de Mitarashi-beek, die langs de binnenplaats van het Shimogamo-heiligdom in Kyoto stroomt. Izumi zat naast me, ook al gehurkt. Samen legden we een mandje van stro op de rimpels van de beek. In het mandje lagen twee poppetjes – het ene was een mannetje en het andere een vrouwtje. Ze lagen naast elkaar en hun ogen lachten. De beek nam het mandje van ons over en liet het langzaam rondjes draaien, steeds verder van ons vandaan. We keken het mandje na en ik dacht aan ‘Dolls’. Ik herinnerde me de scène met de twee geliefden, verbonden door een rood koord en sjokkend door een tunnel van kersenbloesems. Izumi en ik stonden op. We keken nog een keer naar de poppetjes in hun mandje, arm in arm en wiegend in de zon. Nagashi-bina, heten de poppetjes hier. ‘Wegwerppoppetjes’. Leg je ze in een rivier, dan schijnen ze ziektes en ander onheil stroomafwaarts met zich mee te nemen. Wie zal het zeggen. We keerden ons om en slenterden weg van de beek.

MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYOTO, VANOCHTEND

Karaktertje

2010-02-24T07:50:00.002+01:00

Vanochtend leerde ik ‘avond’ schrijven. Niet voor het eerst trouwens. Meer dan dertig jaar geleden priegelde ik het ook al eens op papier. Maar bootste ik toen de krulletters op het schoolbord na, vanochtend keek ik naar een zootje streepjes in mijn werkboek met Japanse karakters. De streepjes betekenden ban – als in konban, ‘vanavond’. Het woord kende ik al, het strepenspel kwam me bekend voor, maar geschreven had ik het nog niet.

Ik klikte de potloodpunt van mijn Bruynzeel Automatic 0.5 naar buiten en zette het ding op het werkblad. Ik boog voorover. Mijn ogen sprongen heen en weer tussen het voorbeeld in drukinkt en het vakje eronder. Daar trok ik een streepje van een centimeter dat leek op een i zonder puntje. Mijn neus hing er vlak boven. Ik tilde het vulpotlood op, plaatste het bovenaan de i en zette er een omgekeerde L tegenaan. Samen vormden ze een U op zijn kop. Tussen de poten van de U trok ik van links naar rechts twee streepjes.

Ik rechtte mijn rug en bekeek het brouwsel van een afstandje, als een schilder voor zijn ezel. Het had iets weg van een ladder met drie sporten en het zag er niet slecht uit.

Ik boog me weer over het werkblad. Naast de ladder tekende ik een accent aigu. Het was een fors geval, maar zo hoorde het. Rechts tegen het reuzenaccent kalkte ik een 7, net als in het voorbeeld. Het accent en de 7 deden me denken aan zo’n ding op een trein. Een stroomafnemer. Onder de stroomafnemer tekende ik opnieuw een ladder met drie sporten, maar deze ladder lag op zijn kant. Een dressoirtje met twee deuren, dat was het meer.

Mijn ogen hopten van de potloodstrepen naar het voorbeeld en weer terug. Ik was er bijna. Nu alleen links onder het kastje – hup – nog zo’n Gulliversaccent en rechts – kras kras – een L en klaar was ik. Ik legde de Bruynzeel op het werkblad en tilde mijn neus van het papier. Er brandde iets in mijn rug. Ik keek naar de ladder, de stroomafnemer, het dressoirtje en de rest. Met elkaar schreven ze 晩. Ban. Het was een mooie ‘avond’, besloot ik, en ik sloeg het werkboek dicht.

MEER DAN DUIZEND WOORDEN: AAN DE KEUKENTAFEL, VANOCHTEND

Barentain Dee

2010-02-14T09:48:00.002+01:00

In de Jusco, een reusachtige supermarkt hier in de buurt, tolde ik rond mijn as. Het was zaterdagochtend en ik zag heren, dames en grut rond een mevrouw met een kapje op haar hoofd. De mevrouw onder het kapje deelde kommetjes paddestoelensoep uit. Eén dame ging door de knieën en gaf een lepel van het spul aan een peuter in een wagen.

Ik draaide verder en rook vis. Krabben, zag ik. Ze lagen rijen dik in bakken van piepschuim – elastiekjes rond de scharen en nog ademend, zo vers. Ik keek naar de mannen en vrouwen die hun wagentjes er langs duwden. Ze schuifelden en hun blik gleed langzaam over de krabben, oesters en garnalen. Een vrouw wees naar een inktvis.

Ik zwenkte door. Twee meiden in schorten met het Jusco-logo liepen naar de deuren van het magazijn. Ze praatten zachtjes. Bij de deuren draaiden ze zich om en maakten ze een buiging van dertig graden. Maar ik ben nooit goed geweest in wiskunde. Toen keerden de meiden zich weer om en verdwenen ze uit de winkel. De deuren zwaaiden na.

Ik duizelde nog wat en een eind van mij vandaan, onder posters met de woorden Barentain Dee, tussen rekken vol met hartjes van chocola, stond Izumi met een doosje in haar hand. Ik deed net of ik haar niet zag.

Voorbode

2010-02-07T09:11:00.005+01:00

Tegenover het keizerlijk paleis van Kyoto, op het bordes van de Rozanji-tempel, drukte een man zijn zwaard op de rechterschouder van een vrouw. De vrouw droeg een winterjas, de man een duivelspak. Hij had zelfs een masker over zijn hoofd getrokken, met een boos gezicht, horens van goud en haar dat op stro leek. Een eindje boven het haar hing een lampion. Fudo-myo-o, stond er op. Twee monniken zongen een monotoon gebed. De man in het duivelspak tilde zijn zwaard over het hoofd van de vrouw en hij duwde het nu op haar linkerschouder. Het was geen misselijke duw; de vrouw helde naar links onder het gewicht. Daarna zette de man de hand met het zwaard op zijn knie. Het wees naar de hemel. De man in het duivelspak knikte en de vrouw boog terug. Toen ze zich omdraaide zag ik haar gezicht. De vrouw keek verlegen – misschien omdat we met zo veel waren – en tegelijk keek ze opgelucht. De lampion wiegde nog op de winterwind, die dag, maar volgens de maankalender kwam de lente eraan.

MEER DAN DUIZEND WOORDEN: DE ROZANJI-TEMPEL, DEZE WEEK.

Geert

2010-01-30T09:19:00.008+01:00

Bijkomend voordeel van Japan was altijd dat het negenduizend kilometer verwijderd is van Geert. Je kon hier gerust een jaar naar het journaal kijken zonder dat de man uit Venlo voorbij kwam. Hij bestond eenvoudig niet in dit land. En dat gaf rust. Totdat Daihatsu hem ontdekte. Nadat telefoonaanbieder Softbank de hulp van Brad Pitt inriep en koffiebrouwer Boss voor Tommy Lee Jones koos, schakelt Daihatsu nu de geblondeerde beklaagde in. Avond aan avond prijst hij hier de Tanto Exe aan – een karretje met, geheel in stijl, het stuur aan de rechterkant.

NU IN HET JAPANSE RECLAMEBLOK: DE DAIHATSU TANTO EXE.

Storm

2010-01-15T02:41:00.001+01:00

Vroeger was alles beter. In de beschrijving van een veldslag in januari 1160 lees ik over ‘the struggle of Yoshitomo and his sons Yoshihira, Tomonaga, and Yoritomo to make their way through snowstorms in wild country, pressing on to the east to collect a new force.’ Zojuist dwarrelde er welgeteld één sneeuwvlok langs het raam. Een natte nog wel.

Afzien

2010-01-10T08:47:00.002+01:00

Op 3 januari zette Katsu de mok instantkoffie op de salontafel. De damp sloeg van de koffie. ‘Nog tweeënhalve kilometer te gaan voor mijnheer Takami’, zei de commentaarstem van de estafetteloop. ‘De eerste plaats is zeker’, zei een andere commentaarstem. Katsu schoof zijn benen onder de deken van de salontafel en plantte zijn kont op het kussen, zijn rug tegen de muur. De kamer rook naar de olie van het kacheltje. De koffie rook naar instantkoffie. Maar instantkoffie was ook koffie. ‘Het is afzien hè’, zei de ene commentaarstem. ‘Ja hè’, zei de andere. Katsu’s benen werden warm. Hij stak een hand onder zijn kamerjas en wreef over zijn buik, die rond was van de viskoekjes, ham, brasem, sojabonen, haringkuit, sardientjes, garnalen, omeletjes, zeewierrolletjes en soep met rijstcake van vanochtend – de resten van eergisteren. De renners zagen er slecht uit. De wind blies uit Siberië. ‘Die koffie is niet verkeerd’, zei Katsu tegen zichzelf.

Naasten

2009-12-26T09:42:00.005+01:00

Geen mooiere dag dan tweede kerstdag voor het schoonmaken van de ojizosan. En al zouden er mooiere dagen zijn, veel keus hadden we niet. Het afstoffen en oppoetsen van het huisje van de Japanse kindergod hier in de straat is een kwestie van toerbeurt. Dus wreef ik vanmiddag met een doek over het dak van het ding, zette ik het hek eromheen in het sop en spoelde ik de kattenpis van de kiezels ervoor. En bij boenen bleef het niet. De ojizosan schoonmaken doe je met je buren en onder het schrobben praat je bij. Met zo’n heilig huisje voor de deur ontmoet je elkaar nog eens. We werkten en we kletsten en we lachten vanmiddag en ik dacht aan de naastenliefde van de koningin der Nederlanden. Mijn buren en ik deden negenduizend kilometer verderop best ons best.

Drie regels (2)

2009-11-29T08:40:00.002+01:00

Camerageklik –
de esdoorn bij de tempel
laat een blad vallen.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: DE RENGEJI-TEMPEL, VORIGE WEEK

Prima bandje

2009-11-14T10:09:00.007+01:00

Aan de baai van Osaka was de avond net begonnen. Van de containeropslag aan de haven kwamen vrachtwagens langs dieselen, de motoren dreunend en de opleggers leeg en rammelend over het asfalt, en ver weg over het water kon je de lichten van de snelweg langs de baai zien. Er stonden kantoorgebouwen en woontorens en het eiland aan de baai was leeg en het waaide als in Rotterdam langs de Maas. In de zaal stond ik met Izumi aan mijn linkerhand en een klein meisje aan mijn rechterhand. Misschien heette ze wel Hitomi. ‘You’re never going home!’, gilden Izumi en Hitomi. Ik nam nog een slok Asahi en liet de beker vallen. Met de meiden en tweeduizend anderen wuifde, wiegde en klapte ik en wuifde, wiegde en klapte ik maar door. Toen schreeuwde Alex Kapranos ‘Osaka, arigato!’ en doken Paul Thomson en Nick McCarthy het publiek in. Buiten rolde de wind vanuit de baai over het eiland. Mijn trommelvliezen trilden na, de hele weg naar huis.

Koffietijd

2009-10-11T11:43:00.005+02:00

Het liep tegen elven en alles wat we wilden was koffie. We hadden er een wandeling langs de hellingen van de Hasedera-tempel op zitten en nu waren we terug in het dorpje aan de voet van de heuvel. We zaten in kleermakerszit en we wachtten op onze koffie. De ‘keeki setto’ hadden we besteld, een combinatie van koffie en gebak, want trek hadden we ook.

Op het tafeltje tussen ons in zat zo veel politoer dat ik mijn neusharen kon tellen. Aan het tafeltje naast ons zat een mevrouw die uit Osaka kwam, dat had ze ons net verteld.

Het bamboegordijn boven de veranda wiegde. Erachter lag een tuin met veel groen, een vijver met stapstenen en een dak van bladeren.

De vrouw uit Osaka at soba – koude noedels met een dipsaus.

Daar had je de uitbaatster. Het speet haar enorm. Het gebak was nog niet binnen. Ze had wel iets anders, als we wilden. De naam van het gerecht begrepen we niet helemaal, maar vooruit. Het bleek een kom met deegslierten in koud water en een kopje met siroop. We tilden de slierten met stokjes uit de kom, roerden ze langzaam door de siroop en we wachtten op onze koffie.

De vrouw aan het andere tafeltje liet haar stokjes vallen en greep naar haar keel. Ze begon te proesten en op het tafeltje te slaan. Ze keek ons aan en ze hoestte en ze hield maar niet op. In het tafelblad zag ik het bamboegordijn boven de veranda.

‘Wasabi’, piepte de vrouw tussen het hoesten door. Ze wees naar haar bord. ‘Er lag wasabi op de soba, maar ik had het niet gezien.’ Er stonden tranen in haar ogen.

We vroegen de uitbaatster of de koffie misschien al klaar was. Ze verontschuldigde zich voor het misverstand, maar bij dit gerecht hoorde geen koffie. Pas een uur later, in een café in een ander dorp, dronken we een kop koffie.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: DE HASEDERA-TEMPEL, VORIGE MAAND

Zitten

2009-09-13T11:34:00.005+02:00

De temperatuur steeg en ik ging zitten. Dat doe ik graag, zitten. Net als lopen, trouwens. Als je loopt zie je meer dan wanneer je fietst. Maar zittend zie je het meest. Hoewel. Ik zag niet de schuifdeuren met rijstpapier achter me, of de kamers daar weer achter, met matten van stro en schuifdeuren van papier waar de vier seizoenen op waren geschilderd. Maar ik zag wel de rand van het tempeldak boven me, en de lucht die heel blauw was vandaag, en de tempelmuur aan de overkant, met dakpannen erop en halverwege een poort erin. Het dak van de poort was groot en sierlijk en het houtsnijwerk in de deuren was fijn, dat kon ik ook op deze afstand goed zien. Vijftig meter, gokte ik. Maar een goeie gokker ben ik nooit geweest. Tussen de poort en mij lag de tuin van Omuro-gosho. Rond 900 woonde keizer Uda op deze plek. Dik 1100 jaar later zat ik er. Ik overzag de enorme grindvlakte die de tuin was. Links en rechts stonden bomen. Eén boom was een esdoorn. Ik bekeek het grind. Het was geharkt in banen die kaarsrecht vanaf de muur met de poort op me af kwamen. Ik zag voor me hoe een monnik vroeg die ochtend zijn hark door de kiezels trok. Het was nog fris, zo vroeg, hoopte ik voor de monnik. Ik ging verzitten en schroefde mijn fles ijsthee open.

Thuiswedstrijd

2009-09-05T11:21:00.007+02:00

Glenn Loovens. Gregory van der Wiel. Michel Vorm. Het zijn namen die me niks zeggen. Toch zal ik vanavond met ingehouden adem hun verrichtingen volgen. Even na negenen Japanse tijd spelen ze met acht andere voetballers namens Nederland tegen Japan. Normaal gesproken gaat er gerust een jaar voorbij zonder dat ik me een minuut met voetbal bemoei. Maar ver van Nederland grijp ik elke gelegenheid aan om mijn thuisland dichterbij te halen. Zelfs als die gelegenheid een voetbalwedstrijd is. En ik zal me best vermaken; zo spannend is het spelletje ook wel weer. Helemaal nu het bezoekende land het thuisland van Izumi is. Vanochtend fietste ik speciaal naar de supermarkt. Daar hebben ze namelijk Heineken en tijdelijk verkopen ze het importgoedje in een actiekarton met drie blikken en een Uefa-glas. Ik zette twee van die kartonnen in mijn mandje. We hebben nu dus één glas voor Izumi en eentje voor mezelf. Over drie uur gieten we ze vol en klinken we erop dat de strijd vriendschappelijk verloopt – in het stadion van Enschede én op de tweezitsbank in Kyoto.

Ouderavond

2009-08-23T15:39:00.001+02:00

In Kyoto was het vandaag de dag van de kinderen en dat betekende feest voor hun ouders. En feest, dat was het. Tegen negenen vanochtend zette de monnik van de buurttempel zich krakend in een stoel voor het kindertempeltje aan de overkant. De negenentachtig jaren van zijn leven drukten op z’n schouders dat zijn rug er krom van stond. Maar hij wist van bidden. Zeker een kwartier duurde het voordat hij er een punt aan draaide en de kleuters uit de wijk aan het spelen mochten. Jizo, de kinder-Boeddha om wie het allemaal draaide, zag vanuit het tempeltje dat het goed was. Maar twaalf uur daarvoor was het ook niet mis. Toen wandelde ik met de volwassenen uit de buurt de partytent in die we even daarvoor zelf hadden opgezet. Aan lange tafels kropen we, alsof het oktober was in Duitsland, en uit bakken met ijsblokjes tilden we blikjes van Kirin en Asahi. De avond was klam, het bier was koud en in tijden heb ik niet zo gelachen. Het festival van Jizo, ik zet het alvast op de kalender van volgend jaar.

Drie regels

2009-02-22T10:12:00.003+01:00

Ruik ‘s wat lekker –
bloeit daar zomaar een prunus
bij de tempelpoort!

Twee mannen

2009-02-22T08:42:00.003+01:00

Diep onder Kyoto kruist de metro van noord naar zuid de trein van west naar oost. Op het kruispunt is een ondergronds station gebouwd en daar, naast een roltrap die nog verder de aarde in glijdt, is het zaterdagloket van de gemeente.

Bij het loket staat een tafeltje met een stapel formulieren en twee pennen. We plukken een formulier van de stapel, vullen het in en brengen het naar het loket.

Er zitten twee mannen achter het loket – de ene bij een schuifraampje, de andere bij een computer met een printer. De mannen dragen een stropdas en een bril en er hangen tl-buizen boven hun hoofd.

Het schuifraampje gaat open.

De man bij het schuifraampje bekijkt het formulier. Hij knikt en geeft het aan de man bij de computer. Die bekijkt het formulier ook nog eens, tikt iets, laat zijn wijsvinger heel even boven het toetsenbord zweven en slaat dan – tok! – op ‘Enter’. Er rolt een papiertje uit de printer. De computerman plukt het van de machine en geeft het aan de loketman.

‘350 yen alstublieft’, zegt de loketman. Hij heeft het nog niet gezegd of, verdraaid, hetzelfde getal verschijnt op het schermpje van de kassa. We betalen gepast en de man geeft ons het papiertje. ‘Bedankt’, zegt hij. ‘Bedankt’, zeggen wij terug.

Het schuifraampje gaat weer dicht.

We kijken nog een keer om, naar de man bij het schuifraampje en de man bij de computer met de printer. Ze buigen. Dan wandelen we het stationsgebouw weer in, ver beneden de stad.

Dondertje

2009-02-15T14:27:00.005+01:00

Zó merkte hij dat hij te lang in dit land woonde: het drong nu pas tot hem door dat er op die poster in de supermarkt een boomstronk stond met een gezicht dat lachte. En het verbaasde hem niet eens. Ook keek hij er niet van op dat de boomstronk een naam had, Mok-kun. Dat betekende zoveel als ‘kereltje Mok’, maar het was ook een woordspeling. Of een karakterspeling eigenlijk – mok kwam van mokuyoubi, wat ‘donderdag’ betekende, en het Japanse karakter voor ‘donderdag’ kon ook gelezen worden als ‘boom’. Vandaar de boomstronk. Hij werd niet verdrietig toen de boomstronk tegen hem begon te praten. ‘Welkom,’ zei het bruine ding met een piepstemmetje, ‘ik ben je donderdagvriendje, Mok-kun! Alle artikelen met mij erbij zijn extra voordelig!’ Ook bleef hij kalm toen de boomstronk bij het afrekenen tegen hem bleef ratelen. ‘Kom me opzoeken, hè!’ Wel leek het hem thuis, bij de koffie, beter de supermarkt voortaan op donderdag te vermijden.

2 ELKE DONDERDAG IN DE SUPERMARKT: MOK-KUN (MÉT STEM!).

Zondag (2)

2009-01-18T10:21:00.000+01:00

Verbeeld ik het me
of klinkt de trompet triester
nu het asfalt glimt?

Zondag (1)

2009-01-18T10:09:00.002+01:00

In de vroege zon
glinstert de perzikenjam –
het huis wordt al warm.

Van huis

2009-01-04T14:07:00.004+01:00

Op de eerste ochtend van het jaar stonden op de tafel in het oude huis twee bakken die zwart waren gelakt. In de ene bak lagen rolletjes zoete omelet, plakken ham en rosbief, wortel, en garnalen gestoomd in sake. De andere was gevuld met rolletjes zoet zeewier, zwarte bonen en een salade van taro-, klis- en lotuswortel. Ook waren er stukjes haringkuit met bonitovlokken en er waren kommetjes soep met rijstcake en kopjes warme sake voor iedereen die rond de tafel zat. Het was goed eten, maar die eerste januari zou ik een moord hebben gedaan voor een oliebol.

Dagjesmensen

2008-11-25T02:52:00.004+01:00

In het zuidoosten van Kyoto, helemaal onderaan de heuvels, diep in de Sengyokukan-vallei, onder het rood van de esdoorns op de hellingen, die het dal deden oplaaien in de zon, stroomde een beek met water van hooguit een hand diep dat vers uit de bergen kwam en over de beek lag een brug van steen en op de brug en op de paden ernaartoe en ervandaan stonden honderden mannen, vrouwen, jongens en meisjes met fototoestellen – digitale, analoge, kleine, grote en mobiele-telefooncamera’s – die duwden en drongen om de puntige blaadjes van de esdoorns op hun mooist te vangen en het waren zo veel fototoestellen dat er misschien wel meer fototoestellen waren die blaadjes schoten dan dat er blaadjes aan de bomen hingen.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYOTO, ZATERDAGOCHTEND

Schone zaak

2008-11-08T06:49:00.003+01:00

Waar de Shijo-straat en de Karasuma-straat elkaar kruisen, sta ik op de zevende verdieping en druk ik op het knopje voor de lift naar beneden. Op het knopje staat een pijl die omlaag wijst en de pijl licht op. De lift hangt op de zesde verdieping en zal zo naar beneden gaan, zegt het paneel boven de knop. Maar de lift gaat niet. De lift blijft hangen, eerst misschien nog even, daarna steeds langer. Pas na een minuut daalt hij – vijf… vier… drie… twee… – naar de begane grond. Twintig meter onder me zie ik de deuren open zoeven, mensen uitslenteren en de deuren weer dicht glijden. En de lift, zegt het paneel boven de brandende pijl, klimt – twee… drie… vier… vijf… zes… – tot voor mijn voeten, de deuren schuiven open en ik stap in. Een vrouwenstem richt zich tot mij, jong en zacht. ‘Sorry dat ik u zo lang heb laten wachten’, fluistert ze in mijn oor en de lift zet zich in beweging, soepel en zonder verdere geluiden.

Stille nacht

2008-08-30T11:49:00.004+02:00

22 augustus, 11.05 uur. De huizen verdwenen en er kwamen ceders voor in de plaats. Ze waren lang en slank en ze wezen langs steile hellingen naar het tafelland dat hoog in de bergen van Koya lag. De trein kroop omhoog langs duizenden stammen. In elke bocht rond de hellingen van de berg schuurden de wielen tegen de rails en kraakte de wagon. Steeds dieper werd de vallei en steeds helderder de lucht. Ik nam voorzichtig een slok koffie en keek langs Izumi’s glimlach naar het blauw van de lucht en het groen van de ceders aan de overkant. Gokurakubashi, heette het eindstation: ‘Paradijsbrug’. Daar zouden we de kabeltrein nemen en vervolgens een bus naar de tempels van het bergplateau.

22 augustus, 17.30 uur. Onder het dak van de tempel stonden tafeltjes met rijst, groente, soep en tofu – twee voor Izumi en twee voor mij. Onze kamer was tien tatamimatten groot en had schuifpanelen van rijstpapier. De jongen zette een fles bier naast de tafeltjes van Izumi. Zijn hoofd was kaalgeschoren en zongebruind, hij droeg een blauwe samue, het werktenue van de monniken hier, en zijn ogen lachten. Vanavond aten we wat ze op Koya al twaalfhonderd jaar eten, legde de jongen uit: vegetarische gerechten volgens Boeddhistisch recept. Geen vlees of vis, maar ook geen knoflook of uien. ‘Die geven energie en te veel energie maakt agressief.’ Die nacht werd ik wakker en voor het eerst van mijn leven hoorde ik niets.
2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KOYASAN, VORIG WEEKEND

Spookstad

2008-08-16T09:11:00.004+02:00

Het is zelden zondag in Japan, maar vandaag, op zaterdag de zestiende, is het zover. De hamers in het nieuwbouwhuis aan de overkant liggen eindelijk in ruststand. Het luik van de bakker in de winkelstraat is neergerold, zowaar. En de wagens van het koeriersbedrijf staan zwijgend, zij aan zij, in de zon op het parkeerterrein. Japan scootert, draaft en bezemt niet, vandaag. Voor even kuiert, slaapt en klooit het maar een beetje. Nog één dag hangen de geesten van de voorouders van Japan rond het familiealtaar, dan branden de bergen van Kyoto en zit het feest der duizend lichten er weer op. ‘Wegens o-bon op 16/8 gesloten’, staat er op een winkeldeur. Was het elk weekend maar zestien acht.

Goede bui

2008-07-30T14:34:00.002+02:00

Die had de weervrouw niet zien aankomen. Niemand had hem trouwens zien aankomen. Ik ook niet. Daarom sprong ik met mijn gebakken noedels onder een afdak en daar zag ik de druppels aanzwellen tot een hoosbui. Ook zag ik flitsen en hoorde ik klap na klap weerkaatsen tegen de bergen rond Kyoto. En het hield niet op. Het stortte en kolkte en kraakte en donderde woester dan ik ooit had meegemaakt. Ik keek naar het bakje met de noedels, hield het in gedachten boven mijn hoofd en zag mij niet droog thuiskomen. Gelukkig kwam daar de dochter van de slijter aangerend. Bij elke pas spatte het water op. ‘Hier, gebruik maar’, zei ze toen ze voor me stond. Vanonder haar witte paraplu reikte ze mij een zwarte aan. ‘Hartelijk bedankt’, zei ik en ik boog. In de avond klaarde het op en was het veel minder klam.

In Kyoto (2)

2008-07-28T05:39:00.003+02:00

Het was donderdag en de verkoopmanager keek blij. Zijn mensen hadden een grote order binnengesleept en dat gingen ze die avond vieren. Hij boog naar me toe. Hij fluisterde bijna toen hij Gion noemde, de wijk waar Kyoto nooit veranderd is, waar maiko’s zich haasten, de stegen ’s avonds stil zijn en achter houten gevels alleen het beste van Japan op tafel komt. Hij leunde achterover en keek behalve blij ook trots.

‘Dat zal wel wat kosten, als ik zo vrij mag zijn.’

Hij knikte.

‘Als je er voor het eerst komt, ongeveer 180 euro per persoon. Exclusief de drank. Maar ons bedrijf komt er al heel lang.’

‘Met hoeveel gaan jullie?’

‘Tien mensen. Alle verkopers.’

‘Potverdorie.’

‘Maar ons bedrijf betaalt.’

De verkoopmanager boog weer naar me toe.

‘Maar weet je?’

Nu keek hij samenzweerderig en hij fluisterde weer.

‘Ik heb ook twee maiko’s en een jikata besteld, voor na het eten. De maiko’s voor het dansen en de jikata voor de muziek. En na het dansen komen de maiko’s bij ons zitten.’

Hij leunde weer achterover. Zijn blik was ditmaal triomfantelijk.

‘Zo’, zei ik en ik meende het. ‘Dat is bijzonder.’

‘Het moet een speciale avond zijn.’

‘Maar dat is heel duur, denk ik?’

‘120 euro per uur voor een maiko.’

‘Potverdorie. En hoe lang blijven jullie daar?’

‘Een uur of drie.’

‘Maar het bedrijf betaalt.’

‘Nee’, schudde de verkoopmanager langzaam. ‘Dit betaal ik, als blijk van dank. Als mijn mensen zien dat ik dit voor ze over heb, dan hebben zij later weer wat voor mij over.’

We lachten als mannen onder elkaar en ik dacht aan mijn laatste loonstrookje.

In Kyoto

2008-07-19T10:23:00.002+02:00

Ze is receptioniste in een Japanse herberg en ’s morgens tegen vieren trok ze de stalen branddeur dicht. Buiten stroomde de Oi-rivier langs de bergen van Arashiyama. Haar tenen kwamen tussen de deur en de drempel, en de deur rukte twee nagels uit. Ze lachte toen ze het vertelde.

‘Je zal het wel hebben uitgeschreeuwd.’

‘Nee, de gasten boven sliepen nog.’

‘Maar daar denk je toch niet over na.’

‘Ik schreeuwde in mezelf. Dat leek me beter.’

Ze kneep haar ogen stijf dicht, deed haar mond wijd open en schudde haar hoofd. Zo zag het er uit.

‘Je verdient een prijs voor de beleefdste receptioniste.’

Ze lachte weer.

‘En toen naar het ziekenhuis?’

‘Ik was de enige die nachtdienst had.’

‘Maar je was gewond!’

‘Er kan altijd een gast naar beneden komen. Stel dat er dan niemand is.’

‘Wanneer kwamen je collega’s?’

‘Mijn baas kwam vijf uur later.’

‘En toen naar het ziekenhuis.’

Ze schudde kort.

‘Twee uur daarna. Er was nog veel werk.’

‘Je verdient ook een prijs voor de meest toegewijde receptioniste.’

Ze lachte nog een keer.

Ze schoof haar voet onder de tafel vandaan en keek naar het verband om haar tenen.

‘Ik moet het om de dag laten verversen.’

Regenseizoen (2)

2008-06-29T15:07:00.006+02:00

Op een van die dagen had het de hele ochtend niet geregend en liep ik van de supermarkt naar huis. Het was bewolkt en de hortensia’s stonden in bloei. Het blauw van hun bloemen knalde van het water. Ik wandelde onze straat in en zag spatten op het asfalt. Er viel een druppel op mijn neus. Daarna viel er een op mijn schouder en toen was er geen houden meer aan. De regen was vol van geur en kwam kaarsrecht naar beneden.

‘Hier, neem deze paraplu!’

Ik keek naar links. De slijter hield een paraplu in de lucht.

‘Het is goed’, zei ik. Het was nog maar honderdvijftig meter.

Wel kreeg ik meteen zin in de sake die ik laatst bij hem had gekocht. Maar het was pas half twaalf, dus in plaats daarvan zette ik een kop koffie. Ik dronk hem op Japan, en op de slijter in het bijzonder.

Regenseizoen

2008-06-15T10:23:00.016+02:00

Het begint altijd met de bergen in het westen. Je kan ze niet zien. Je ziet het parkje, de daken, de flats en de stad. Maar er hangt een waas voor de bergen dat net zo grijs is als de lucht. Zo kan je het zien aankomen. Het is warm. De lamp boven de tafel in de keuken begint te wiegen op de wind. Je laat het nog even zo. Dan gaat het wiegen over in zwaaien en doe je het raam toch dicht. Ook de bomen verderop in de straat zwiepen nu. Er spat een druppel tegen het raam. En nog één. En voor je het weet komt het zwaar uit de hemel; de hele dag, avond, nacht en morgen gaat het door. De wind is dan allang gaan liggen, geen blad dat nog beweegt, maar het blijft komen. Het is klam en je doet het raam weer open. Je hoort het ruisen en sissen, je leest de krant en het houdt maar niet op. En later, als je hem weer dichtvouwt, is het, zonder dat je het merkte, stil geworden. Je hoort nog wel gedrup, er staan plassen in het parkje en de gevels zijn nat, maar de ruitenwissers bewegen niet meer en een meisje op een fiets houdt haar paraplu gesloten. Ook kan je de bergen weer zien. De damp hangt er in vette plukken tegenaan.

De duvel

2008-05-29T02:20:00.004+02:00

Op tv zeiden ze dat er in China een naschok was geweest. Honderdduizenden huizen waren verwoest en er waren veel vermisten. Daarna ging het over The Big One in Japan. Berekeningen laten zien dat het elk moment kan gebeuren, al een paar jaar.

‘Misschien moeten we afspreken waar we elkaar ontmoeten als het gebeurt’, zei Izumi.

Ik zat net de krant te lezen op internet. Ik keek op.

‘Wat denk je van de middelbare school?’, zei ze.

‘Even verderop?’

‘Dat lijkt me de beste plek.’

‘Goed’, zei ik.

Ik wilde verder lezen, maar ik kon me niet concentreren.

Iets daarna begon het glas in de schuifdeuren te rinkelen. Er klonk gerommel dat van diep beneden kwam. We keken elkaar aan. Na een seconde of tien hield het gerommel op.

Lang verhaal

2008-05-25T14:41:00.002+02:00

Het café was op de eerste verdieping. Op de bar langs het raam stond een rij pocketboekjes. Het waren er veel en ze stonden op volgorde van het Japanse alfabet. De muren waren blauwgroen geschilderd met soms een witte duif en er zaten veel mensen binnen. Achter de boeken, voorbij de stadswoning aan de overkant van de straat en voorbij het kantoorgebouw van Dentsu aan de Oike-weg, de naam groot op de gevel, hing de lucht vol wolken. Het klaarde op. Ik had trek en zat hier al dertig minuten, maar de ober was een vriendelijke jongen en hij sprak rustig. ‘Sorry dat u zo lang moest wachten’, zei hij. De jongen zette de ciabatta niçoise naast de waterfles en het glas. Het brood was knapperig en de olijven smaakten goed met de tomaat en de tonijn. Ik kauwde en bekeek de rug van een dun boekje. ‘De langzame boot naar China’, ontcijferde ik karakter voor karakter.

Bezegeld

2008-05-19T10:23:00.002+02:00

Ik ging zitten en bekeek de zegel waarvoor ik net vierduizend yen had betaald in het kantoortje om de hoek. Vierentwintig euro ongeveer. Er stond een kersenbloesemtak op. Verder was het gewoon een postzegel, donkerblauw met een kartelrand. Ik keek op naar de vrouw achter de balie van het immigratiekantoor. Maar hoe ik ook glimlachte, ze lachte niet terug. Ik was snel aan de beurt en in ruil voor de zegel kreeg ik mijn paspoort terug. De vrouw liet me het nieuwe visum zien, drie jaar erbij. Ik bedankte haar, maar ze wilde nog steeds niet glimlachen. Op de fiets terug naar huis dacht ik aan de kersenbloesemtak.

Rollen

2008-05-09T03:24:00.008+02:00

De maan was nieuw toen de trein langzaam over de rivier reed. De brug klonk hol onder de trein en je kon het water zien en de lichtreclames op de gebouwen langs de oever.

‘Bedankt dat u hebt gekozen voor Hankyu Elektrische Spoorwegen’, zei de conducteur zoals elke keer. Hij sprak zorgvuldig. ‘Dit is de intercity naar station Kyoto Kawaramachi. Deze trein zal stoppen op station Takatsuki-stad, Nagaokakyo, Katsura, Saiin, Omiya en Karasuma.’

In het gangpad stond een meisje met zwart haar dat bruin was geverfd. Ze steunde op een rugleuning en ze opende haar ogen alleen als ze een bericht ontving op haar mobiel. Dan klapte ze kort het schermpje omhoog.

‘Voor de richting Arashiyama kunt u overstappen op station Katsura’, ging de conducteur verder. ‘We zullen aankomen op station Kawaramachi om vier minuten over acht. Het volgende station is Takatsuki-stad. Na Takatsuki-stad stoppen we in Nagaokakyo.’

Een vrouw met een rugtas op haar borst hield zich vast aan een lus. Ze hing er aan met haar arm gestrekt en las een tijdschrift dat ze op de tas hield.

‘Willen dames en heren in de eerste wagon zo vriendelijk zijn hun mobiele telefoons uit te zetten,’ zei de conducteur, ‘en willen dames en heren met kinderen goed opletten alstublieft?’

Aan het plafond hing een poster van het vrouwentheater in Takarazuka, met een Japanse vrouw die op een Arabische prinses leek en drie vrouwen die zich hadden verkleed als sjeiks. ‘Arabia of Love and Death’, stond er onder de foto. Eén van de vrouwen had een snor.

De trein reed al aardig snel.

Op visite

2008-05-05T10:09:00.008+02:00

De bus naar Nagoya zou om vijf over één vertrekken. De toren van Kyoto, tegenover het station, was wit en rood tegen een blauwe hemel. In de snoepwinkel kochten we yatsuhashi, snoep uit Kyoto gemaakt van rijstdeeg met kaneel en een pasta van rode bonen. De yatsuhashi waren voor vrienden. Voor mijn schoonouders haalden we kashiwamochi, rijstballetjes gevuld met rode bonen en gewikkeld in eikenblad, en senmaizuke, schijven ingemaakte koolraap, bij de winkel aan de overkant. Bij Isetan, onder het station, kochten we een doos appelpasteitjes voor een vriendin en haar dochter en koekjes voor een kennis die ons pas had geholpen. Die avond lagen de kashiwamochi voor het familiealtaar in Nagoya. De volgende ochtend waren ze op.

Nooit nooit

2008-05-05T10:06:00.001+02:00

Zonder einde geen nieuw begin.

Weg hier

2007-01-12T06:21:00.000+01:00

Niet dat Japan op is of zo. Ik krijg de inspiratie hier elke dag op een presenteerblaadje. Nee, aan onderwerpen geen gebrek. Aan tijd des te meer. Je kan gerust stellen dat ik het zo druk heb met het opdoen van ervaringen dat er geen tijd overblijft om ze te beschrijven. Komt bij dat ik serieuzer dan ooit aan de Japan-studie ben. Elke dag een uur, mijnheer, mevrouw. Vandaar dat dit bericht het laatste is. Nou ja, op deze plaats dan. Want aan de stroom webberichten mag vandaag een einde komen, mijn pen blijft schrijven. Langzamer dan een blog vereist, maar zeker. Tot later dus – zelfde onderwerp, andere plek. En de groeten uit Japan.

Sneeuwbericht

2007-01-04T09:52:00.004+01:00

30 december, 14.39 uur. Kabeltreinstation Enryakuji, bovenop de Hiei-berg.
Mijn tenen zijn bevroren, mijn sokken zijn doorweekt en als ik naar mijn sneakers kijk, begrijp ik het nut van wandelschoenen. Buiten staan de bomen van de Hiei-berg en de tempels van Enryakuji – 785 meter boven het Biwa-meer, klam en koud onder de sneeuw. En schitterend, potverdorie. Hier binnen ruikt het naar olie en dat kan kloppen, want voor me gloeit een kachel. Mijn neus loopt ervan, en de damp slaat van mijn schoenen. Dit stationsgebouw is in 1927 neergezet en zo ziet het er ook uit: op de vloer ligt een tegelpatroon, tegen de muur zit lambrisering en het plafond is veel te hoog. Precies een Nederlandse school van zwartwitfoto’s uit die tijd. Een stelletje stampt de sneeuw van de schoenen en gaat zitten, handen bij de kachel. Nog twintig minuten, dan vertrekt de trein.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: DE HIEI-BERG, AFGELOPEN WEEKEND

Rusteloos

2006-12-23T13:30:00.000+01:00

Het begint goed.

Ik parkeer mijn fiets naast een andere bij het keizerlijk paleis in Kyoto. Nou ja, keizerlijk; de laatste keizer trok hier honderdveertig jaar geleden de deur achter zich dicht voor een enkele reis naar Tokio. Het enige wat hier nu nog keizerlijk is, is de pet van de bewaker, de hamer van de timmerman en de hark van de hovenier. Die komen nog steeds uit het potje van de hofhouding.

Wandelen over het grint van de tuin om dit paleis, dat is nooit een straf. Maar na zes dagen werken knarst het wel héél erg lekker onder je schoenen – van genot draai ik een knerpend rondje rond mijn as. Dan inhaleer ik de tuin en de winter en zet ik het op een slenteren. Zo diep mogelijk het park in, zo ver mogelijk de drukte uit. En mijn schaduw slentert mee: kijk hem eens glijden over de kiezels en het gruis.

Ik zoek een bank met uitzicht. Het liefst eentje in de zon. Aan de andere kant, dat slenteren bevalt me ook best, dus weet je wat, ik ga nog even door. Ik laat het Sento-paleis rechts liggen, het Omiya-paleis ook. De bewaker voor de houten poort, met zijn wachthuisje, zijn dranghek, zijn verrekijker en zijn schild; ook hem sjok ik voorbij. En daar heb je het hoofdpaleis: een muur van 682 passen in de lengte, tel ik. Je moet altijd een doel hebben.

Dan keer ik om. Voor me ligt die grintvlakte, met niks erop behalve de zon. Rechts de paleismuur, de keizerlijke chrysant in de dakpannen, links een grasveld onder een hemel van dennen, en verder alleen maar grint: een grijze baan van anderhalve kilometer in het hartje van de stad. En vooruit, daar ga ik, weer langs het hoofdpaleis en de bewaker voor zijn poort, het Omiya-paleis en het Sento-paleis voorbij, linksaf, en daar plof ik neer. Op het beste bankje van het park nog wel.

In mijn hand hangt een papieren zak van God Mountain. Ik vouw hem open en til er een croque-monsieur met tonijn uit. Typisch Japans, wat je zegt. Ik schuif het ding uit het boterhamzakje waar het God Mountain-meisje hem een uur geleden inschoof, sla mijn ene been over het andere en neem een hap. Potverdorie. In de zon tegenover de muur van een Japans paleis, dat kauwt toch lekkerder.

En dan gaat het fout.

Op de kiezels voor me landt een enorme kraai. Ik sla in de lucht en hij springt een meter achteruit. Dan komt hij weer teruggestapt. Achter me hoor ik geritsel en ik kijk om. Drie kraaien staren me aan, ook al van die joekels. Ik kijk omhoog. In de bomen zitten er nog een stuk of wat. Nou weet ik niet hoe het met jou zit, maar ik heb het niet op kraaien. Met die dode ogen van ze, en die snavels. Ik sla weer in de lucht, maar de zwarte reuzen blijven zitten. Of nee, er springen er twee uit de bomen, zo op de grond. En maar staren.

De rovers stappen dichterbij en ik sta op. Ik prop de croque-monsieur achterin mijn keel en slik hem in één keer door. Maar in de zak van God Mountain zit er nog eentje, en een appelkaneelbroodje op de pik toe. Ik wandel weg en de kraaien wandelen mee. Een schaduw scheert over het grint. Ik begin stevig te wandelen en de kraaien versnellen. Ik snelwandel, de kraaien ook. Ik ren, zij rennen mee.

Vlug – open, dat fietsslot. Ik spring op mijn zadel en trap de tuin van de keizer uit, terug de drukte in. Geen kraai te bekennen hier, wel veel verkeer. Ook zijn er stoplichten, mensen en geluiden. Want in Japan wordt verdorie niet gelummeld.

Schoonheid

2006-12-10T15:43:00.000+01:00

Door Kyoto stroomt van noord naar zuid de Kamo-rivier. Mooi ding. Iets ten westen ervan loopt parallel de Kawaramachi-weg. Minder mooi. Veel winkels, drommen mensen, rijen auto’s. Ga je vanaf die weg weer iets verder naar links, dan stuit je op een klein straatje. Ook dat loopt van noord naar zuid, maar het is alleen bestemd voor voetgangers. En vanmiddag loop ik erdoorheen: de cd-winkel uit en richting die ene supermarkt waar ze hazelnootpasta verkopen. Lekker.

Hoe het straatje heet, dat weet ik niet. Maar er is niks mis mee, dat weet ik wel. Sterker nog, ik vind het een heel fijn straatje. Minder druk dan die Kawaramachi-weg, en wat meer is: je ziet er nog eens wat.

Dat begint al bij de cd-winkel. Ga je daar de roltrap af en langs Seattle’s Best Coffee naar buiten (altijd even snuiven), dan wandel je zo tegen een kleine stadstempel aan. Echt, als je te hard loopt, struikel je er naar binnen. Hoge muur met wit pleister, houten poort met sierlijk dak en uitzicht op een tuin en rijstpapieren schuifpanelen. Prachtig doorkijkje; als het niet zo verdomde koud was ’s nachts, mocht je me ervoor wakker maken. Ik wil maar zeggen, het is niet voor niks dat ik in Japan woon.

Afijn, daar loop ik dus. Vóór die tempel linksaf het straatje in, langs die hele lange muur en op de volgende tempel af. Want het stikt ervan, daar in dat straatje; als de cd-winkel er niet zat, en de gokhal een eindje verderop, en het schoenenzaakje en de giftshop, dan stonden er alleen maar tempels.

Ik stop tegenover de ingang. De muren zijn lichtgrijs dit keer, de deuren van hout. En ze staan nog open ook, ik kijk zo de tuin in. Een spar zie ik, of een den, wie zal het zeggen – de naalden zo geknipt, het lijken wel wolken. Rond de wolkenboom staan andere struiken, verschillend van hoogte en ook gesnoeid met veel geduld. Tussen al het groen door loopt een pad, recht vanaf de deuren naar een trap met houten treden, vier of vijf. Boven de trap een veranda en schuifpanelen van hout en rijstpapier. Overal rechte lijnen, alles is stil. Een lust voor het oog is het, niks minder. En middenin de stad.

Dan loopt ze door mijn beeld. Haar Japanse haar is bruin geverfd, ze heeft haar ogen stevig opgemaakt – veel te stevig, maar ze mogen er wezen, eerlijk is eerlijk. Aan haar schouder hangt een tas van Louis Vuitton, aan haar arm eentje van Takashimaya. Maar waar het om gaat, dat is haar rokje. Veel om het lijf heeft het niet. Net onder de tas, vlak onder de heupen, houdt het witte ding al op. Haar benen zijn bloot en ze draagt hoge laarzen. Daarop stapt ze langs, van links naar rechts, voorbij de tuin met de spar, of de den, de struiken, het hout, het rijstpapier, de rechte lijnen en de stilte.

Mijn ogen glijden heen en weer, van de tuin tussen de houten deuren naar de Japanse met haar benen en dan weer naar de tuin. Ze kunnen niet kiezen waaraan ze moeten blijven haken. Nou hoeft dat natuurlijk ook niet, want allebei is het mijn Japan. Alleen is de eenvoud van mijn mannenbrein altijd weer even schrikken.

Buitenland (2)

2006-11-24T22:25:00.000+01:00

Sagano dus.

Het is net Nederland. Dat wil zeggen, als ik de bergen achter me wegdenk. En de bergen rechts, aan de overkant van de Katsura-rivier. En de glooiingen in de akkers vóór me. En de torens van Kyoto, daar beneden tegen de horizon. En de bergen daar weer achter. Nu ik er zo over nadenk, eigenlijk zijn het alleen de wolken: plat aan de onderkant, gestapeld van boven. Net Hollandse wolken, zo zie je ze hier niet vaak.

Verslaafd raken aan Japan is op een dag als vandaag doodeenvoudig. De lucht is blauw, het licht is fel, de winter komt. En ik sta hier zo in de zon en zo uit de wind, ik trek er mijn handschoenen van uit. Van de weeromstuit, had ik bijna opgeschreven. Stil is het ook, zo stil als het alleen op het platteland kan zijn. Als je al iets hoort (een kraai, een brommer), dan hoor je het gedempt. Kort en dof, alsof er een deken over het land ligt.

Maar nee, geen deken hier in Sagano. Wel plastic, en niet eens een lullig stuk ook. Over een akker is een flinke lap landbouwzeil gespannen. En de daders staan erbij.

Van een afstandje zijn het net Nederlandse boeren, maar als ik beter kijk zijn het toch Japanners. Vier stuks, een eind in de vijftig gok ik – je moet wat – en ze hebben geen haast. Het karwei zit erop, het plastic ligt. Strak, maar net los genoeg om de wind ermee te laten spelen. Het lijkt potverdorie wel water, zoals dat zeil daar ligt te glinsteren in de zon.

Ze staan er dan ook tevreden bij, de mannen. Eerlijk werk. Twee hebben de handen in de zakken, de anderen in de zij. Af en toe gaat er een hand omhoog en die drukt een sjaal wat steviger in de nek of zet een kraag op tegen de kou. Want ik mag uit de wind staan, daar krijgen ze de volle laag. Intussen zeggen ze niks, de mannen, en ze staren naar het plastic. Eens kijken hoe het zich houdt.

Ik kan heel jaloers zijn op zulke mannen, en op het geheim dat ze met elkaar delen. Waar kijken ze naar? Waar wachten ze op?

Nou loopt er langs de akker een weggetje, precies op zithoogte, en een van de mannen gaat op de rand zitten. Gat op het asfalt, voeten in de klei. Hij steekt een sigaret tussen zijn lippen en het vuur zit er nog niet in of hij blaast al een flinke dot rook uit. En maar kijken, naar dat plastic. De anderen gaan om hem heen staan en kijken met hem mee. Rook waait over de akker en de man schiet in een hoestbui waar hij bijna in blijft.

Dan komt nummer vijf aangesjokt, een man met witte laarzen. Verder heeft hij een handdoek over zijn hoofd en een schop op de schouder en als hij klaar is met sjokken, gaat hij naast de mannen staan. Zijn mond beweegt. De man met de sigaret inhaleert diep en wijst dan naar het plastic, sigaret tussen de vingers. Ook hij beweegt zijn mond en er slingert rook uit. De handdoek knikt van Aha en nu kijken ze met z’n allen.

Vijf boeren. Mooi vak.

Buitenland

2006-11-18T07:29:00.002+01:00

Het mooie van de stad is dat je eruit kan gaan.

Daarom sprong ik vanochtend op de fiets en pedaalde ik de Senbon-weg op. Dat is hier vlakbij rechtsaf en dan almaar in noordelijke richting, makkelijker kan het niet. Wel opletten of ik een bord met Imadegawa-weg zag, want daar moest ik linksaf. En dan rechtuit naar het westen, ook niet zo moeilijk. Een L op zijn kop, dat is nog eens een routebeschrijving.

Nou was die Imadegawa-weg een knap eind fietsen, knapper dan ik had gedacht. Het blijft gokken met dat kaartlezen. Maar na de kruising met de Marutamachi-weg, ongeveer halverwege, werd het wel steeds leuker. Vandaar loopt de Senbon-weg namelijk omhoog. Daardoor heb je naar links, door de zijstraatjes, een steeds fraaier uitzicht. Met elk straatje zie je minder hoogbouw en meer bergen. Het rook er nog wel naar diesel, dat wel.

Maar daar had je de Imadegawa-weg dan toch. Hup, linksaf dus. Ook die Imadegawa-weg is geen schoonheid, dat kan je gerust stellen. Veel verkeer, een tankstation, grote kruispunten. Maar wel makkelijk. En verdomd, ook hier werd het na de eerste helft een stuk leuker. Ter hoogte van de Nishioji-weg, waar het trammetje van de Keifuku-spoorwegmaatschappij begint, stak ik over en ineens was het stil. Wonderlijk. Geen geraas meer, alleen maar zon. En handschoenen, want fris was het.

Voorbij de Ninnaji-tempel, pakweg drie kwartier van huis, was het opletten. Niet rechtsaf de grote weg op nu, maar gewoon rechtdoor. Richting dat mannetje aan de overkant, zeg maar – handig dat het daar stond. Het blauwe ventje droeg een witte helm en het stond daar al heel lang in de zon, zo bruin was het. Een oranje stok had het ook, en daar begon het mee te zwaaien. Het kereltje lachte een kunstgebit bloot en gebaarde dat ik mocht oversteken. Een taxi en een kiepwagen, die stond het mannetje daar in zijn eentje tegen te houden.

Arigatou, boog ik in het voorbijgaan.

Douzou, gebaarde het mannetje. Gaat u maar.

Nauwelijks was ik overgestoken of de weg liep naar beneden, en fors ook. Bergafwaarts. Eigenlijk is dat een rare uitdrukking, bedacht ik me. Naar beneden is toch een stuk makkelijker dan ertegenop. Kijk maar: daar ging ik, zonder te trappen. Hier een flauwe bocht naar rechts, daar weer iets naar links, en dan met volle snelheid op alweer een kruispunt af. Groen licht, ik kon zo door, de benen van de trappers, juichend de weg over. Mocht er iemand door rood zijn gesjeesd, dan was ik in elk geval jubelend geschept.

Het was niet veel later toen ik bij het Hirosawa-meer stond. Hier beginnen de bergen, verder kan je niet. Het bamboebos achter me kraakte en ruiste en maakte een tokkend geluid, vóór me lag het prachtige platteland ten noordwesten van Kyoto. Sagano. Overal groene akkers waar de wind koud overheen blies. Maar de zon deed ook zijn best. En wat meer was, tegen een schuur stond een drankenautomaat. Warme koffie, 120 yen. Kom daar maar eens om.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: SAGANO, GISTEREN

Vreemde taal (13)

2006-11-11T09:08:00.000+01:00

中央広場, stond er op het bordje. Tot mijn grote schrik, mag ik wel zeggen. Want dat derde karakter, dat had ik net geleerd. Maar nu, weg van het tekstboek, in de harde Japanse praktijk, nu het erop aankwam dus, kon ik er potverdorie mooi niet opkomen. 広, ik had geen flauw idee.

中 wel. Dat karakter zit er inmiddels goed in. Midden, betekent het. Centrum, kan ook. Centraal, soms. Maar 広, al sloeg je me dood. Ik had het in mijn laatste levensrochel nog niet kunnen ophoesten. Bladzijde 194 van mijn tekstboek, had ik misschien gereuteld. Daar staat het.

En het piekeren begon. Gelukkig was het daar een fraaie plek voor. Neem alleen die tekst al. De karakters waren met knappe hand in het bordje gekerfd en wit geverfd. Het bordje zelf was van hout en aan de rechterkant in een punt gezaagd. Zo stond het daar te wijzen, naar een pad dat omhoog kronkelde, onder de bomen door, een heuvel op. Naar 中央広場 dus.

Tegenover het bordje, langs de voet van de heuvel, stroomde de Katsura-rivier. Die had er geen haast mee vandaag, met dat stromen. Wel scheen de zon erop en boven mijn hoofd danste de schittering tegen de puntige blaadjes van een esdoorn – een hemel vol heldergroene sterren. Ik bedoel maar: er zijn rottere plekken om te gaan staan nadenken over de betekenis van een Japans karakter.

Nou geef ik toe, ik wist evenmin waar die andere twee tekens voor stonden. Maar ja, die had ik ook niet geleerd, dus daar kon ik mee leven. Waar het om ging, was dat ik de hele week op dit karakter had zitten zwoegen en dat me dat geen steek verder had gebracht. Ik had op zijn minst dicht bij de oplossing moeten zijn, maar ik bleek verdorie niks méér te weten dan een week geleden.

De vier symbolen op het bordje begonnen intussen een eigen leven te leiden. Misschien stond daar bovenop op die heuvel, aan het einde van het pad, wel een droom van een tempel en waren dit de karakters van zijn naam. De centrale nog-wat-tempel, dat klonk niet gek. Ik rook historie en ik zag het voor me, het hout, het wit, het sierlijke dak – alles wat verslavend is aan de oudbouw van Japan.

Had ik het maar bij die fantasie gelaten.

Later die dag bladerde ik naar bladzijde 194 van mijn tekstboek. O ja, ‘breed’ betekende het. Verdomd. Maar ja: centraal en breed, daar schoot ik ook niet veel mee op. Dus legde ik het rijtje karakters voor aan Izumi. Hoofdveld, zei ze. En floep, verdwenen was de historie. Een veldje. Dor gras, een betonnen bank en een prullenbak. Weg hout, weg wit, weg sierlijk dak. Weg magie van lang vervlogen tijden.

Ik overweeg wel eens te stoppen met inburgeren. Met elke dag dat ik mijn nieuwe thuisland beter leer kennen – met elk nieuw karakter dat ik leer begrijpen – dreigt het iets van zijn betovering te verliezen. Voor ik het weet is Japan een gewoon land.

Hulp

2006-11-04T13:22:00.000+01:00

Hij is vierenzeventig, draagt een bril waar Paloma op staat en bijna gooit hij roet in mijn vrije dag.

Maar laat ik bij het begin beginnen.

Ik weet waar ik naartoe wil: Arashiyama, misschien wel de mooiste plek in Kyoto. Hoe ik er kom, dat maakt me niet uit. Met de zon in de rug naar het noordwesten en alleen door de kleinste straatjes van Kyoto – meer hoef ik niet te weten. Want vandaag wil ik verdwalen. Te fiets op het gevoel af, dat werk. Bestemming natuur en frisse lucht.

Ter hoogte van Life, een reusachtige supermarkt met parkeerplaatsen, auto’s en huisvrouwen, knijp ik in de remmen. Ik ben nu halverwege, gok ik, en ik kijk op de kaart of ik nog een beetje op koers zit. Je kan het nooit weten met de zon. Al hangt hij er schitterend bij, daar tegen de hemel: half elf, standje herfst. Life is goud.

Waar wilt u heen?, vraagt een stem vanuit het niets. Engels met een Japans accent. Van de T-splitsing op de kaart (linksaf Yamanouchi, rechtsaf Omuro) kijk ik omhoog, in een gepensioneerd gezicht. Er zit een tint op die er lang geleden is ingebrand en daarna nooit is weggegaan. Een innemende lach zit er ook op. En dus die bril, een montuur uit 1976.

Arashiyama, zeg ik. En ik zeg het met tegenzin. Want innemende lach of niet, deze man gaat mij helpen, dat zie ik zo. Hij zal niet rusten voor hij me op weg heeft geholpen, of erger nog, naar Arashiyama zelf heeft gebracht. Dolen, dat bestaat niet in het Japanse woordenboek. Efficiënt staat er wel in. Saai ook. En langzaam verdampt mijn dwaaldag.

Alles in orde hoor, probeer ik nog. Maar de man vouwt mijn kaart al op.

Volg mij maar, gebaart hij: geen probleem, ik heb alle tijd.

Ik ook, mompel ik. Ik ook. En ik volg de man. We gaan die kant op, zegt hij.

Ineens, een dik kwartier later, stopt hij. Hij valt bijna van zijn fiets, dat zou je net zien. We staan op de hoek van een kruispunt met asfalt, diesel en elektriciteitskabels. Super Dollfie Sweet Home, staat er op een gebouw. This is the place your angels are. Ik herinner me deze weg van de kaart: een dikke streep, kaarsrecht naar Arashiyama.

De man wijst. Deze weg volgen en daar, bij het snelwegviaduct, linksaf.

Geen dank!, roept hij boven het verkeer uit.

Dank u, buig ik. Rare volgorde.

Dan keert de man om en slingert hij weg, terug naar Life waarschijnlijk. Ik kijk hem na. Zodra hij de hoek om gaat, fiets ik een steegje in, het eerste dat ik tegenkom. Weg van het asfalt, het oude Kyoto tegemoet. Arashiyama is gelukkig nog ver weg.

Weggeweest

2006-11-04T13:14:00.000+01:00

De studenten trekken onverminderd aan zijn jas, daar niet van. Maar sinds kort doen ze dat één dag minder in de week. Binsento werkt namelijk gewoon weer vijf dagen in plaats van zes. En het beloofde schaafwerk, dat zit erop. De rubriek Plus... en minder werd genadeloos de nek omgedraaid, maar daarvoor in de plaats kwam een groeiende stapel plaatjes van Japan (klik op de links hiernaast, onder de kop Meer dan duizend woorden). En dan is er ook nog eens een kersverse site – in samenwerking met Izumi – over lunchen in Kyoto (zie Dagschotel). En nu als de sodemieter aan het schrijven.

Mata ne *

2006-09-13T03:30:00.000+02:00

Nee, hij hangt zijn pen niet aan de Japanse esdoorns. Maar Binsento last wel een blogpauze in. Want er is werk aan de winkel. Op school trekken steeds meer studenten aan zijn jas en die blog zelf, daar wil hij ook eens wat aan schaven. Met andere woorden: *tot binnenkort.

Straattaal (3)

2006-08-31T15:43:00.000+02:00

Een vuilniszak vertelt me dagelijks dat we ons huisvuil nog maar in één soort zak mogen proppen: een dure, doorzichtige zak, verstrekt door de gemeente Kyoto. De pratende vuilniszak staat op posters op elke straathoek van de stad. En bij die goedlachse zak blijft het niet. Als ik gek was op poppetjes, zou ik hier de tijd van mijn leven hebben. In konbini, aan muren, op vrachtwagens, verpakkingen en tv – overal in Japan springen, huppelen en zwaaien de karakters me tegemoet. Overal zie ik beertjes, honden, katten en giraffen of zelfs hele mensenfamilies, met een getekende glimlach van oor tot oor. Op de dag dat ik naar ze teruglach, op die dag pak ik mijn koffers en vlucht ik naar Nederland.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: OVERAL IN JAPAN

21.16 uur

2006-08-25T03:17:00.000+02:00

Het station van Osaka ligt vlak achter me, en daar is het water al. Breed water met dansend licht van de torens erboven. Geel, rood, blauw, schijnt het. Vier meiden met zonnebrillen gillen op het balkon. Een maand terug, in een zomernacht, zag ik haar van boven – een stad van over de horizon tot voorbij de rand van het vliegtuigraam. Kangofun, o-sake o sukoshi nonde wa ikemasen ka?, vraagt het boek op mijn schoot. Zuster, mag ik een klein beetje sake drinken? De trein schudt op een wissel, de meiden zwalken en schreeuwen. Mada dame desu yo, zegt ze. Nee, nog niet. Heb nog even geduld. Op het volgende station rennen blauwe mannen binnen. Police. De mannen grijpen, de meiden spartelen, de conducteur buigt naar ons. En dan heb ik nog geen druppel gedronken.

Vuurproef

2006-08-17T16:13:00.000+02:00

Integreren is nog een hele klus. Neem gisteren. Twaalfhonderd jaar geleden ontstak een monnik in Kyoto een vuur in de vorm van dai, het Japanse karakter voor ‘groot’. Was het toen om de pest te verjagen, nu markeren de vuren rond de stad het einde van o-bon. Dus heeft tegen achten heel Kyoto zich verzameld aan de Kamo. De bruggen boven de rivier zuchten onder de kijkers, alle ogen zijn gericht op het oosten. Ik lepel me met Izumi tussen mijn stadsgenoten en wacht af – in het donker, aan de oever. En het duurt even, maar verdomd: op de helling van de Nyoigatake laait een reusachtig vuur op. Kyoto klapt en oooh’t, wij schroeven een wijnfles open en gaan er goed voor zitten. Dan staat de eerste Japanner op. En daar gaat nummer twee. En drie. En hooguit vijftien minuten later zitten langs de Kamo alleen nog buitenlanders. Dai smeult lang na, de nacht is warm en de wijn is best. Maar voor ons inburgeringsexamen zijn we allemaal gezakt.

Toegift

2006-08-12T13:28:00.000+02:00

Vanuit de bus, ergens tussen Kyoto en Nagoya, zag ik blauwe bergen en daarvóór Japanse daken – één grote belofte van kalligraferende penselen en samoerai in kleermakerszit. Dat soort kinderlijke droombeelden houdt me aan dit land gekluisterd, ik geef het toe.

Functioneel

2006-08-11T15:06:00.000+02:00

Meestal kies ik Dakara, een drankje met calcium en magnesium. Dat is lekker fris, klinkt gezond en in de hitte van Japan red ik het met zo’n flesje precies tot de volgende straathoek, waar een vers exemplaar op me wacht. Want dat is het mooie van dit land: op elke vrije vierkante meter staat een drankautomaat. En zo komen we de zomer door, mijn landgenoten en ik. Als de Japanse zon het vocht uit onze lijven brandt, slepen we ons van automaat naar automaat. Eén munt van honderd yen, dan nog twee van tien, en de verkoeling klettert naar beneden. Fraai zijn ze niet, die automaten, maar zo werkt dat hier – nut gaat boven vorm. Als de nood aan de man is, heeft het oog in Japan niks te willen.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: OP ELKE STRAATHOEK

Inburgeraars

2006-08-01T03:51:00.000+02:00

Het straatje is niet breder dan een taxi. En in het straatje staat een taxi. Dus wacht ik, op mijn fiets in Kyoto.

Arigato gozaimasu, komt het vanaf de achterbank: bedankt. Uit de wagen stapt een Afro-Amerikaan. Hij loopt achter de taxi langs en buigt naar me met een lach.

Shitsurei shimashita, zegt de zwarte man in vloeiend Japans: excuses voor het oponthoud.

Iie, zegt de bleke man op de fiets ook best soepel: geen probleem. En hij buigt terug.

Gekker dan dit moet het niet worden.

Visdag

2006-07-28T09:57:00.000+02:00

Zondag aten onze buren paling, net als wij. En met ons de rest van Japan. Want zondag was het palingdag – of doyou ushi no hi, zoals ze hier zeggen. Wie het ooit heeft bedacht, weet niemand. Hiraga Gennai, zeggen sommigen: een farmacoloog en schrijver uit de tijd dat Tokio nog Edo heette. Zeker is dat je met die gladde aaseters zo veel vitaminen en eiwitten naar binnen schuift dat je er de hele hete zomer mee vooruit kan. Dus barstten de schappen zondag van de opengevouwen paling, ingesmeerd met sojasaus en rijstwijn, en lagen er die avond drie repen op mijn rijst, gegrild en bestrooid met peper. Lekker was het, dat moet ik zeggen. Nu alleen nog zien of Gennai er kijk op had en of we de zomer overleven.

Geweldsgolf

2006-07-24T02:35:00.000+02:00

De rest van het jaar mogen het dan betonnen nietsnutten zijn, in het laatste stukje regenseizoen is het pezen geblazen voor de rivieren van Japan. Ten zuiden van Kyoto buldert er eentje onder mijn trein door – de bergen uit, het land in. Aan deze kant van het glas hoor ik Japans en de cadans van de stalen brug. Aan de andere kant raast en kolkt en spat het, zonder geluid en met de kleur van modder. En niet ver van me vandaan, waar laatst twee vissers zaten, rukt het water springend aan het oevergroen. Nee, als ik tijd had, zou ik het wel weten. Dan zou ik flink gaan zitten kijken naar het geweld hier beneden, nu het nog kan. Want over een week is het gedaan, en veranderen de rivieren van Japan weer in bakken van beton.

Feest

2006-07-21T17:31:00.000+02:00

17 juli, 13.24 uur. Langs de route van het Gion-festival in Kyoto.
Eerst zie ik alleen twee laarzen onder een paraplu. Een klein kereltje. Maar als ik dichterbij kom, zie ik ook een stel lange benen. Het ventje blijkt een reus. Zijn regenbroek is geel en de reus zit op een visserskruk te wachten op wat komt. Het is voor een oud huis in Japanse stijl – donker hout, witte muren. Op de plu roffelen druppels en af en toe komt onder het ding een hand vandaan die rommelt in een zakje. Rijstkoekjes. Ik hoor ze kraken tussen zijn kaken. En zo zit hij daar. Tot, knarsend en trommelend en fluitend, de eerste praalwagen de straat in rijdt. De man ontvouwt zijn lange lijf en klapt de paraplu in. Ook zijn regenjas is geel. Hij heeft een blauwe visserspet, een hangend gezicht en droeve ogen van jaren staren naar een dobber. Nu volgen ze de houten kar en de mannen die hem voorttrekken. Linksaf gaat het zaakje, en de reus schuift in elkaar en klapt de paraplu weer over zich heen. Het zal vandaag niet meer ophouden met regenen.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYOTO, MAANDAGMIDDAG

Vooravond

2006-07-14T16:46:00.000+02:00

De yukata gestreken – check
Het haar als een geisha – check
Slippers van hout – check
De wagens gebouwd – check
Camera klaar – check
Een doek met een tijger – check
Een V van twee vingers – check
De worsten ontdooid – check
De geest van het kwaad – check
De speren geslepen – check
En één amulet – check
Het offer is drank – check
Een krant met de route – check
Hier staat een diender – check
‘Daarlangs mevrouw’ – check
De lampionnen gehesen – check

Het Gion-festival kan beginnen.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYOTO, VANMIDDAG

Kazan

2006-07-13T09:13:00.000+02:00

7 juli, 15.31 uur. Het vulkaangebergte ten noorden van de Kagoshima-baai.
Het bos is doorweekt, het water rond mijn enkels is wit en overal ruik ik rotte eieren. Dat heb je met die bronnen. We hebben net een halfuur gelopen, het centrum van Maruo uit, een wandeling over glimmend asfalt. In elke hoek sist het en ruist het. Dat ruisen is van water dat via honderden vallen de baai in kolkt. Het sissen hoort bij de stoom die in pluimen boven het groen uitsteekt. En die stoom, die komt van de heetwaterbronnen in dit gebied. Stinkende bronnen zijn het. Maar dan heb je wel tintelende voeten.

8 juli, 22.15 uur. Een balkon ten westen van de Kagoshima-baai.
Vanaf de Stille Oceaan wappert een koele wind. Een bries kan je het niet noemen. Een eind de baai in stampt een veerboot, zijn schijnwerper glijdt over de golven. En achter de boot, daar ligt hij: Sakurajima. Ik vind hem nog mooier dan vanmiddag. Zwarter dan de nacht, de bovenkant gehavend, met hellingen tot aan de hemel. Kazan, dat is het Japanse woord voor vulkaan. Vuurberg. Zou een actieve vuurberg ’s nachts slapen? Beneden klotst de oceaan tegen de kade en ik kan niet stoppen met staren.

9 juli, 12.09 uur. De rand van de lavavelden van Sakurajima.
Het is een raar gevaar, zo’n actieve vulkaan. Er sijpelt een lullig sliertje rook uit, dat is het. Verder ligt hij daar maar. Aan de andere kant: het is wel rook. En waar rook is, is magma. Diep onder de zolen van mijn schoenen rust dezelfde brij die een eeuw terug in zúlke hoeveelheden en zo krachtig de berg uit spatte dat het eiland Sakurajima met het vasteland versmolt. Een bordje bij een bunker zegt: Hier schuilen in geval van nood. Ik kijk naar de gekartelde kraterrand en neem mijn petje af – net gekocht in Kagoshima.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYUSHU, AFGELOPEN WEEKEND

Zweet

2006-07-06T17:39:00.000+02:00

De drukte ligt achter me en ik trap door de avond van Kyoto. Ik rij langs lampionnen van restaurants en zatte mannen met de dassen los. Rechts haalt een zwarte taxi me in, en een auto met donkere ruiten. En ik ga alsmaar rechtdoor, dat is het makkelijke van Kyoto. De oude poort van een tempel is dicht en een jonge vrouw – blote schouders, het haar zwart en opgestoken – belt aan bij de deur ernaast. De stad gonst en steeds dichterbij komt het geluid van trommels en bellen en houten fluiten. Ze oefenen een slepend lied zonder ritme dat bezwerend en blij tegelijk klinkt: het lied van de zomerfestivals, of om het even welk festival in Japan; altijd hetzelfde liedje. Rechts in een straat, daar ergens komt het vandaan. En volgende keer ga ik kijken waar precies. Maar nu plakt mijn kraag aan mijn nek, ik wil een koud glas bier.

Straattaal (2)

2006-07-04T10:59:00.000+02:00

Zijn het geen piepstemmen in de ochtend, dan is het wel tikkend hout in de avond. Klak klak klak. Twee blokjes zijn het, geklemd in de knuisten van een vrijwilliger. Als de bergen rond Kyoto zwarte silhouetten worden en op straat de lantaarns aanknipperen, struint het mannetje met zijn houtjes door de stegen van de stad. Klak klak klak. Beneden, onder ons keukenraam, galmen ze tegen de gevel dat we moeten oppassen met vuur. Want veel huizen hier zijn van hout en ze staan dicht op elkaar, dus een vlam in één keuken legt voor je het weet een hele straat in de as. Zeker in de zomer, als de zon fel is en de stad uitdroogt. Klak klak klak. Gecontroleerd heb ik het niet, maar ik neem aan dat het mannetje tijdens zijn avondronde niet rookt.

Ander mens

2006-06-22T08:31:00.000+02:00

Met een schok werd ik wakker en ik wist het: ik ben Japanner. Nooit eerder in mijn leven heb ik geslapen in een trein. In Nederland was het er altijd te lawaaiig voor en in Japan was ik nooit moe genoeg. Tot eergisteren. In het midden van de zesdaagse werkweek, ergens tussen Kobe en Kyoto, gaven de spieren in mijn nek het op. Mijn hoofd knakte voorover, mijn ogen schoven dicht en weg was ik. De hele verdere reis hing ik wiegend over mijn lesboek, naast een wiegende man, in een trein vol wiegende Japanners. En ik werd pas wakker van de naam van mijn station – als herboren.

Chinezen

2006-06-17T15:44:00.000+02:00

Buiten knipperen grote Japanse tekens en de bussen en taxi’s blijven maar komen. Binnen hangen tl-buizen. De bar rond de keuken beneden zit vol – iedereen met zijn zwarte haar in de oliewalm. De pijp van de afzuiginstallatie glimt van het vet, er zijn koks met blauwe overjassen, het meisje van de kassa schreeuwt bestellingen en prijzen en over haar hoofd gaat een stomend bord van hand tot hand. Hier op de eerste staat een grote fles bier van Asahi. De ruiten zijn gezeemd met een vette doek, we zitten op kussens van plastic en ik schuif mijn Chinese lepel onder vier brokken tofu met gehakt, lente-ui en nog zo wat. Vijf minuten lopen, was het. En die tofu is potverdorie om je vingers bij af te likken.

Kindertelefoon

2006-06-14T09:37:00.000+02:00

Hij mag dan van Kyocera zijn, echt Japans is mijn nieuwe telefoon niet. Nee, dan die van de man rechts naast me. In zijn hand, op een schoot met een krijtstreep, ligt hetzelfde mobieltje als ik heb. Maar aan dat van de vijftiger hangt een lachende paddestoel. Een schoolmeisje links van me heeft een telefoon met een pluchen beer eraan, en de geest uit de lamp van Alladin. De vrouw aan de overkant van het gangpad heeft er eentje met twee touwtjes. Het ene is wit, het andere zwart, en aan het einde rinkelt een kattebelletje. En dan de dame ernaast. Ze is de veertig ver voorbij en over de klep van haar telefoon zit het badstoffen gezicht van een konijn. Het is vies van de vingers en nu drukt ze het ook nog tegen haar oor. Honderd procent inburgeren in Japan, ik zie het niet gebeuren.

Vreemde taal (12)

2006-06-11T17:03:00.000+02:00

Roppèn, noemen ze hem hier.

Straattaal (1)

2006-06-09T07:23:00.000+02:00

Vanochtend om vijf voor zes riep een vrouw dat ik moest uitkijken. Ze deed het met de stem van een kind. Van de straat beneden en via de flats aan de overkant stuiterden haar woorden de heuvels van mijn dromen in. Piep piep piep! Bakku shimasu, go-chui kudasai! Pas op, ik ga achteruit! De stem van het kindvrouwtje hoorde bij een vrachtwagen. Elke truck in dit land is ermee uitgerust; overal waarschuwt de vrouw dat vrachtauto’s, bussen en bestelwagens achteruitrijden. Want Japan is een bezorgd land en een piepsignaal is niet genoeg. Kleuters zijn we, en de stem van mama is altijd dichtbij. Sommigen noemen dat kinderachtig, ik voelde me vanmorgen veiliger dan ooit. En aan de hand van de vrouw van de vrachtwagen huppelde ik verder door de heuvels van Japan.

Pauze

2006-06-07T10:59:00.000+02:00

Het meisje met het schort staat tussen stomerij Nakano en Nihon Travel. Achter haar zie ik de winkel waar ze bij hoort, vóór haar een tafel met lunchpakketten, drie hoog op een stapel. Snacks met verse rijst, zegt het bord boven de deur. Het is tegen half één, bus 46 rijdt voorbij en iedereen is buiten, maar bij het meisje van de lunchpakketten blijft het stil. Ze heeft haar handen gevouwen en haar glimlach is zo bitter dat ik er even van moet slikken. Zo staat ze daar al tien minuten, tussen de bruine stomerij en een poster met een vliegtuig. Maar dan. Als bij de knip van een hypnotiseur laten haar handen elkaar los. De glimlach wordt een lach en een mevrouw met een hoedje stapt van haar fiets. Twee pakketten koopt ze. Het meisje kijkt haar na. Dan schuift ze het prijskaartje op de stapel iets naar voren, steekt ze de handen in elkaar en gaat haar hoofd weer langzaam hangen. Daar is de volgende bus 46.

Vreemde taal (11)

2006-06-05T12:30:00.000+02:00

Een jaar in Japan, dat vier je met Hollands bier en pannenkoeken. Dus daalden we zaterdagavond af tot onder straatniveau, aan de Dojimarivier in Osaka. Oude Kaas, heette het restaurant – Aude Kaasu, in het karakterschrift van Japan. En ze hadden hun best gedaan, de mensen van Aude Kaasu. Vooruit, de ober droeg een boerensjaal die je in Nederland alleen nog in feestwinkels ziet. Maar onze Ra Turappu, die schonk hij volgens het boekje. De bitterballen – Oranda kurokke, stond er op de kaart, Hollandse kroketten – waren zelfgemaakt en nog romiger dan Van Dobben. Mijn pannenkukku was een stevige lap, gebakken van Nederlands beslag met appel, spek en belegen kaas. Ik kreeg er een pot Oranda shiroppu bij met het logo van CSM. Alleen bij de prijskaartjes ging het mis: voor onze beugelfles van Gurourushu vroegen ze bij Aude Kaasu niks minder dan 7 euro. Maar ach, jubileren met je kop in Nederland, dat mag ook best wat kosten.

Weer

2006-06-01T12:59:00.000+02:00

De zon slaat vandaag hard op Japan. Hij brandt op een futon die over een balkon hangt, op het zand van een parkje met een lege glijbaan en op een parkeerplaats vol Toyota’s en Nissans. Voor een winkel loopt een man met een bril en een poloshirt, hij houdt een polstas boven zijn hoofd. En in de schaduw van het perron zie ik een meisje met lange benen en de zonnebril van Victoria Beckham. Maar het zijn vooral de rijstvelden. Sinds eergisteren staan ze weer onder water en een boer rijdt er op hoge wielen doorheen. Het water is bruin en het weerspiegelt de snelweg die op palen achter de akkertjes ligt. 363 dagen geleden – toen zag ik deze velden voor het eerst, precies zo. Nog twee dagen en dan zijn we een jaar in Japan.

Binnenpret

2006-05-29T15:57:00.000+02:00

Het was op een zondagmiddag. De gebouwen van Osaka waren vierkant, lelijk en geel van de zon, dat kon ik vanaf de negende goed zien. Ik vond ze op een gekke manier mooi en voelde me best. Zo stond ik daar zelfs wat te lachen. Ik was naar die plek bij het raam komen lopen door een kantoortuin die ik leeg had verwacht, maar die gonsde van de mensen alsof het maandag was en niet zondag. Die gekke Japanners ook. Pas toen zag ik mezelf in de ruit, met mijn witte overhemd, mijn das en het kopieerapparaat waar ik achter stond. Zondagmiddag, en mijn lach werd er alleen maar breder van. Japan is een wilde stroom, ik ben er ingesprongen en nu zwem ik gretig mee – zo voelde dat. Ik maakte van blijdschap een extra kopietje.

Manieren (2)

2006-05-18T04:20:00.000+02:00

22.37 uur. Station Omiya, Kyoto.
De trein rolt van me vandaan en op het perron staat een jongen met een blauwgele jas. Zijn pet heeft dezelfde kleuren, zijn handschoen is wit en hij trekt een denkbeeldige lijn langs het spoor. Van rechts naar links zwaait de handschoen en aan het einde van de lijn wijst hij met een knik naar de trein. Alles oké, niemand van het platform gevallen. Hankyu, staat er op de jas van de jongen: de naam van het spoorwegbedrijf. Precies als ik langs hem loop, verstart zijn gezicht. Ik kijk in de richting van zijn blik en zie een trap vol passagiers. De jongen trekt een sprint, springt een tree of tien de trap op en slingert zijn bovenlijf voor een oude mevrouw. Hij buigt erbij en steekt zijn armen naar voren van Kan ik helpen. De dame draagt een koffer die zo zwaar is dat ze scheef loopt. Ze knikt, en de handschoenen van de jongen nemen de koffer van haar over. Dan verdwijnen de twee stap voor stap achter de rand van het plafond.

Manieren (1)

2006-05-10T15:50:00.000+02:00

22.18 uur. De trein van Osaka naar Kyoto.
Hij is voorin de vijftig, draagt een pak dat naar zwart neigt en op zijn schoot ligt een aktetas van Comme ça ism. De man ziet er beroerd uit. Het zal het harde werken zijn, of de drank, dat kan net zo goed. Hij zit op de bank tegenover me – knieën uit elkaar, elleboog op de leuning, hand over de ogen en een frons op het hoofd. Zijn moede, moede hoofd. En de plek naast hem is vrij. Een dametje met grijze haren en een kimonoachtige zomerjapon schuifelt tussen ons door, strijkt de achterkant van haar jurk glad en gaat zitten. Ze heeft het pluche nog niet aangeraakt of de man opent de ogen. Hij draait zijn hoofd naar de vrouw, zucht vanuit zijn tenen en trekt met een ruk de pand van zijn jas onder haar kont vandaan. Hij gromt nog wat en doet de ogen weer dicht. De dame zet haar bril af en begint de glazen eens stevig te poetsen.

Met mij

2006-05-05T09:12:00.000+02:00

Mijn integratie in Japan is voltooid: ik heb een mobiele telefoon. De mensheid zal daar niet van wakker liggen, maar voor mij is het een flinke stap. Want hoewel ik in Nederland ook zo’n ding had (voor mijn werk was ik nogal eens op pad), gek ben ik er nooit op geweest. Ballast, dat is het. En bellen als je omgeving meeluistert, ik heb het nooit gekund. Daarom ‘vergat’ ik meestal om die telefoon mee te nemen. Maar ja, hoe gaat dat. Ik reis nu van het ene schoolfiliaal naar het andere en van hogerhand vroegen ze steeds vaker fijntjes of ik mijn nummer wilde doorgeven zodra ik een mobieltje had gekocht. Ik begreep de hint en de tijd waarin ik leef – zuchtte en koos een telefoon van tsuu-kaa. Tu-ka, zo schrijven ze dat hier. Er zit geen camera op het apparaat en ook geen mp3-speler, maar hij rinkelt wel als iemand me belt. Nou moet ik alleen nog durven om hem in een volle trein op te pakken.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: MIJN FLINKE STAP

Aanpakken

2006-05-03T03:53:00.000+02:00

Donderdagochtend verhuisden we naar Kyoto en dat deden we op zijn Japans. Dat zat hem niet zozeer in de verhuizers – elke keer als ze onze oude flat binnenrenden, deden ze hun schoenen uit en steeds als ze met een lading dozen ons appartementje uitdraafden, schoten ze de schoenen weer aan. Nee, wat de verhuizing vooral een Japanse tint gaf, was de dagindeling. Even na half negen reden de mannen voor in Nagaokakyo, om half elf belden ze aan in Kyoto, tegen twaalven bedankten we ze buigend voor het harde werk en drie kwartier later zaten we op kantoor. Verhuisvrij, dat neem je maar in Nederland.

Goden verzoeken

2006-04-26T10:08:00.000+02:00

24 april, 10.20 uur. Het zuiden van Nagoya.
Waar ik nu zit, rolden sinds de oorlog viskoekjes van de band. Het waren beste koekjes. Maar de vader en moeder van Izumi vonden het welletjes en vorige maand schoven ze de deuren van de familiefabriek definitief dicht. Nu is het dertig dagen later. De fabriek is weg en het omgespitte terrein is klaar voor de appartementen die mijn schoonouders gaan verhuren. En ik zit in een tent. Samen met Izumi, haar familie, de bankier en de huizenbouwer kijk ik naar de rug van de priester. De man met de zwarte hoed staat voor een altaar vol fruit, sake en bamboescheuten en hij vraagt de goden van Japan of de grond alstublieft vrij kan blijven van ellende. Boven zijn hoofd hangt het logo van de bouwonderneming. De priester is nog niet uitgesproken of het tentdoek begint te klapperen en de bamboetakken om ons heen wuiven en ritselen zo wild, dat ik ervan ril. Maar niemand kijkt bezorgd, dus het is vast een goed teken. Of gewoon de wind.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: NAGOYA, EERGISTEREN

Warm welkom

2006-04-22T15:15:00.000+02:00

Ik geloof in voortekenen. Vooral als ik denk dat ze goed zijn, zoals vanochtend. Met een bos verse huissleutels komen we aan in Kyoto, we wandelen linksaf naar de koffieshop en op een bord voor de deur staat de koffie van de dag: dachimensu kohi, Japans voor Dutchman’s coffee. Kijk, dat is de bevestiging die je nodig hebt als je voor het eerst naar je nieuwe flat gaat. Tien minuten later staan we op zes hoog voor het keukenraam, ik heb het opengeschoven. De stad gonst, gebouwen steken in de lucht, de zon wil niet schijnen, maar het is zacht en in het westen liggen de bergen. Ze zijn een beetje blauw. Ik leg mijn arm op de schouder van Izumi (het is allemaal niet niks) en we nemen een slok koffie. Dutchman’s coffee – als het geen goed voorteken is, dan is het in elk geval een warm welkom.

Andere tijden

2006-04-20T14:42:00.000+02:00

Hiernaast, onder de kop Plus… en minder, stipte ik het pas kort aan: de economie van Japan groeit weer, maar niet voor iedereen. Als je hier klikt, verschijnt over de Japanse scheefgroei een artikel uit The Japan Times op je scherm. Boeiende kost over een veranderend land.

Lentesneeuw

2006-04-20T07:04:00.000+02:00

Het sneeuwt. Ik fiets met nogal een vaartje over het asfalt en de vlokken dwarrelen op. En als ik even later onder de bomen langs het water loop, vallen ze op mijn hoofd en moet ik ze van mijn schouders vegen. Lentesneeuw, zo noemen ze die vlokken hier wel eens: de blaadjes van de kersenbloesem. Ze zijn nog steeds heel wit, maar de tak waaraan ze hingen, die hebben ze losgelaten. Ze moesten wel. Met elke zucht wind waait er weer een vlaag de bomen uit. Als ze ronddraaien door de lucht, schittert de zon erop en zijn het net kristallen. Dan vallen ze en waaien ze tegen de stoeprand op. Hopen witte bloemblaadjes liggen hier langs de weg. En ik vind ze daar bijna mooier dan aan een boom.

Even niet

2006-04-18T07:09:00.000+02:00

Het ruikt naar de zon op nieuw asfalt en waar ik loop is het stil. Even maar, want straks wordt er weer gewerkt. Voor een muurtje staat een huishoudtrap, half op een strooien mat, en over de muur hangt een den met korte naalden. Hier en daar zijn de naalden zelfs helemaal weg. Nou ja, weg: ze liggen op die strooien mat – precies erop, geen naald ernaast. De snoeier zelf is wel weg. Die is naar binnen denk ik, want het tuinhek naast de trap staat open. Ik kijk op mijn horloge en zie de man voor me: aan de keukentafel zit hij, een beetje schuin. Eerst plukt hij met stokjes in zijn rijst, daarna slurpt hij een kommetje misosoep met zeewier leeg. Zijn vissershoedje heeft hij nog op, hij gaat zo toch weer naar buiten. Als ik later opnieuw langskom, staat er nog steeds niemand op de huishoudtrap. Misschien heeft de snoeier wel een tweede keer opgeschept, zo lekker is die misosoep.

Geen strobreed

2006-04-16T04:10:00.000+02:00

De verhuizer afbellen, ons sleutelgeld terugvragen, op zoek gaan naar een andere flat; ik liep het lijstje al af. We lazen nog een keer het bericht op het scherm. Van de huurmakelaar, aan ons. De eigenaar van het appartementje waar we eind deze maand zouden intrekken, had besloten de tatamimatten op de vloer te vervangen door laminaat. De Japanse kamers werden westerse kamers, precies zoals steeds meer jonge Japanners het graag zien. Maar wij zijn geen jonge Japanners. Voor ons waren die matten misschien niet de enige reden om ja te zeggen tegen het appartementje, maar wel een belangrijke. Als de flat geen tatami had gehad, waren we niet eens gaan kijken. Het spul ziet er schitterend uit, zit lekker en is een Japanse traditie waar niks mis mee is. Iets van die strekking typten we dan ook in een berichtje terug. Een dag later kregen we antwoord. Begrijpen deed de huiseigenaar het niet – wie wil er nog Japanse kamers? – maar hij zou de matten laten liggen. Plop. Het lijstje verdween en wij maakten een dansje. En als we straks de sleutel krijgen, gaan we eerst heel erg op die tatamimatten zitten.

Van geluk

2006-04-13T08:04:00.000+02:00

Zomaar ineens had ik zin in Doe Maar. In Sinds 1 dag of 2, om precies te zijn. Kwam het toch nog mooi uit dat ik vorig jaar Doe Maar… De beste op de boot naar Japan had gezet. Ik legde de cd in de speler, gaf de volumeknop een tik en om kwart over tien dinsdagochtend schalde door Nagaokakyo de zachte g van Henny Vrienten. En ik zong vanachter de keukentafel heel hard mee. Maar verdomd, ter hoogte van Belle Hélène kreeg ik problemen met slikken. Bij Is dit alles begonnen mijn mondhoeken te trillen. En met De bom kwamen de tranen. Het waren zware tranen, want er zat nogal wat in. Mijn kamer van toen ik tien was bijvoorbeeld, en Virus draaide. Of nee, 4us. Mensen die ik kende toen ik twintig was, en dan vooral het meisje dat bij Belle Hélène hoorde. Maar wat daar nog het meest in die vette druppels dreef, dat was Nederland: ik snotterde om mijn wortels. Toch was ik niet verdrietig, want ik glimlachte er tevreden bij. Ik zat daar aan die tafel potverdorie ongegeneerd van twee landen te houden.

Kijken

2006-04-09T14:03:00.000+02:00

8 april 2006, 12.09 uur. De Seven-Eleven tegenover het National Museum of Modern Art, Kyoto.
Het is moeilijk kiezen, maar ze nemen er de tijd voor. Want hanami is leuk, maar eten is voor Japanners nog belangrijker. Kersenbloesems kijken doen ze daarom op een zeiltje, onder een hemel van witte bloemetjes, met op schoot een warme maaltijd. De man en de vrouw voor me zijn zover nog niet. Pensioengerechtigd zijn ze wel. Ze dragen hetzelfde witte hoedje, dezelfde zwarte rugzak en een overhemd met opgerolde mouwen, zo eentje waarin je alleen wandelaars tegenkomt. En in de konbini tillen ze de zoveelste kant-en-klare lunch uit het schap. Nu is het kip teriyaki met rijst, kipgehakt en roerei – precies degene die wij ook willen, maar de zestigers blokkeren het schap. Samen staren ze door het cellofaan, dan schudden ze het hoofd, leggen ze de doos weer terug en bestuderen ze de rest van het assortiment. Deze? De man wijst naar een andere doos, helemaal links. Zijn vrouw knikt van Laat eens zien, en kijkt over zijn schouder. Mooi zo: rechts van haar trekken we vlug onze kip teriyaki van de plank en iets later lopen we de deur uit. Ik kijk nog één keer naar het schap met de lunchdozen. Daar staan nog steeds de twee witte hoedjes. Ik zie ze schudden.

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: KYOTO, DIT WEEKEND

Aanvulling: Vanaf nu met nog meer beelden! Klik op ‘Meer dan duizend woorden’. Vincent, 10 april 2006.

Tegenstrevers (2)

2006-04-08T00:20:00.000+02:00

Ze zijn eruit. De leden van de liberale Democratische Partij van Japan hebben Ichiro Ozawa aangewezen als hun nieuwe voorman. De milde lach van tegenkandidaat Naoto Kan, donderdagavond op tv, heeft dus niks opgeleverd. Mogen we hiervan leren dat Rutte minder moet lachen?

We kunnen

2006-04-07T11:19:00.000+02:00

Ik ben net naar het postkantoor geweest en zag onderweg dat de kersenbloesems klaar zijn voor hanami, het bloemkijkfeest. Kyoto, we komen eraan!

2 MEER DAN DUIZEND WOORDEN: NAGAOKAKYO, ZOJUIST

Tegenstrevers

2006-04-07T03:39:00.000+02:00

Rutte en Verdonk heten hier Kan en Ozawa. Een van deze heren wordt vandaag gekozen tot leider van de Democratische Partij van Japan, de belangrijkste – liberale – oppositiepartij. De eerste kandidaat bleek gisteravond op tv een goedlachse man, de tweede is nogal van de achterkamertjespolitiek. Kan krijgt vooral kromme tenen van het buitenlandbeleid van de regerende liberalen van premier Koizumi: te veel gericht op Amerika en te weinig op de buurlanden. Van Ozawa mag de pacifistische grondwet van Japan best op de schop, in ruil voor de vrijheid van militair machtsvertoon. Net als in Nederland zou ik ook hier de voorkeur geven aan de goedlachse kandidaat, gesteld dat ik ooit in mijn leven voor een liberaal zou kiezen. Eén verschilletje met mijn vaderland: over het vreemdelingenbeleid hoor je hier niemand. Terwijl ik daarover als allochtoon nou juist meer zou willen weten.

Niet mis

2006-04-05T04:59:00.000+02:00

Kijk, zo kan je nog eens een metro missen. Het is avondspits in Osaka. Ik ga de tourniquets door, wandel de trap af naar het perron van de Midosuji-lijn en zie onder het plafond door dat mijn metro al klaarstaat. Weet je wat, ik zet er meteen de pas in. Maar die pas van mij is een pas van niks; precies als ik het perron opstap, schuiven de deuren dicht en gaat mijn metro ervandoor. En dat is nu het leuke van de Japanse spits: je trein missen is hier geen reden tot gestampvoet. Want terwijl rechts de laatste wagon in de tunnel verdwijnt, begint het bord boven het perron te knipperen: De volgende trein komt eraan. En het is nog waar ook – ik kijk naar links en daar glijdt de volgende metro het station binnen. Iets later stap ik in en hoop ik op een toerist die heeft gezien hoe ik dat verdorie deed: de metro missen en kalm blijven. Als een behendige inwoner van Japan.

Groep

2006-04-04T07:34:00.000+02:00

Een Japanse man heeft een meisje verkracht, met een groep ook nog. Het is van een onvergeeflijkheid, daar kan geen sorry tegenop. Toch kwam dat excuus er. Op tv zagen we een rijtje mannen achter een tafel opstaan en vol schuldbesef het hoofd buigen, voor het oog van horden flitsende camera’s. Het waren herkenbare scènes, van de soort die wel eens doorsijpelt naar Nederland en die bijdraagt aan het Japan-beeld van ons westerlingen. Toch was ik verrast. De verdachte zelf stond er namelijk niet tussen: de mannen waren zijn bazen. En daar keek ik van op, een werkgever die excuses aanbiedt voor de misstap van zijn werknemer. Vooruit, de man was televisieverslaggever en zijn bazen runnen een zender. Maar ook bij sectoren die minder in het oog springen is deze vorm van verantwoordelijkheidsgevoel eerder regel dan uitzondering, zo laat ik me vertellen. Als dat echt zo is, zegt het veel over de rol van de werkkring in dit land. Al zal dat het meisje in kwestie vast een zorg wezen, waar welk verantwoordelijkheidsgevoel dan ook iets over zegt.

Dageraad

2006-04-02T09:05:00.000+02:00

Gisteren zagen we dat we zaterdag maar beter vroeg kunnen opstaan. Het idee is om die dag wat te slenteren onder de kersenbloesems langs het filosofenpad, in het noordoosten van Kyoto. De Japanse filosoof Kitaro Nishida sjokte rond 1900 elke ochtend over dat stenen laantje en ik kan me goed voorstellen waarom. Het mansbrede wandelgangetje ligt ver buiten de drukte van het stadscentrum langs een kanaaltje met kabbelend bergwater en in zo’n omgeving is het lekker filosoferen. Normaal gesproken dan. Want nu de bloesems bloeien, is het gedaan met de rust. Vanachter een kop koffie hadden we gistermiddag uitzicht op het stadsbusplein voor het centraal station van Kyoto. En we zagen de bussen naar Ginkakuji, de zilveren tempel aan het eind van het filosofenpad. Elke paar minuten reed er eentje langs, zuchtend onder een lading toeristen die me deed denken aan de rijen van de Efteling. We spraken meteen af om het filosofenpad komende zaterdag in alle vroegte op te zoeken – in de wijze voetsporen van Nishida.

Uitkomst

2006-03-31T11:11:00.000+02:00

De trein reed er zo snel langs dat ik ze bijna had gemist. Op weg naar Osaka zag ik eerst alleen de blauwe hemel met hier en daar een wolk. Wie had dat gedacht, na de wind en de sneeuw van vanochtend? Ik keek naar het gebergte in het westen, dat zacht en wollig was van de bamboebomen. Ervoor, tussen de heuvels en het spoor, trokken honderden flatgebouwen voorbij: wit, bruin, oranje, allemaal van één kant beschenen door de middagzon. En daar weer voor, vóór al dat gedoe met die bergen en die flats, kwamen ze zomaar ineens voorbij. Ik zag ze in een flits, maar verdomd ik zag ze. In een rijtje bomen met grauwe takken en een voorzichtig snufje groen bloeiden – heel pril maar nu al oogverblindend – de allereerste kersenbloesems.

Lente

2006-03-29T11:32:00.000+02:00

Loopt er in Japan een stel blote benen voor je, dan kan je grofweg twee kanten op. Of er hangt een spijkerrokje boven, zo kort dat je uit fatsoen niet durft te kijken. Of je vindt een rokje dat heel beschaafd tot aan de knieën reikt. Dan is het rokje zwart en hoort het – tien tegen één – bij een OL. Of oo eru, zoals ze hier zeggen: een office lady. De tenues van deze dames zijn weliswaar tot in de puntjes verzorgd, maar ook zo gevarieerd als de filialen van McDonald’s. Boven de zwarte rok draagt de OL een even zwart jasje met daaronder een bloes in maagdelijk wit en aan haar voeten steken verrassend zwarte schoenen met een halfhoge hak. Het bijna zwarte haar met van achteren een staartje mag je er zelf bij denken. Kleurrijk is het niet nee, het uniform van de OL. Je hoeft al dat zwart en wit maar te mengen en je krijgt het grijs van de grote massa. Maar die massa heeft in dit geval wel de mooiste oogopslag ter wereld. En daar kan zelfs het kortste spijkerrokje niet tegenop.

Kyoto-verdrag

2006-03-28T06:56:00.000+02:00

De man aan de andere kant van de tafel houdt een stuk nepparket omhoog. Er zit een houtnerf in. Wat denken jullie ervan als we het zeil in de keuken vervangen door dit?, vraagt hij, en met zijn knokkels tikt hij op de plastic plank. Zelfs het geluid is net echt – nep, maar goeie nep. We knikken, want dit ziet er veel beter uit dan het vod dat nu op de vloer ligt. En alweer zijn we blij met onze huurmakelaar. We hebben er de afgelopen maanden heel wat tegenover ons gehad en dit is de eerste met menselijke trekjes. Bij mij kan de man sinds onze vorige ontmoeting al helemaal niet meer stuk. We konden het appartement op de zesde verdieping toen nog niet vanbinnen bekijken, maar onze makelaar had wel foto’s van de flat op de derde, die zag er net zo uit. De plaatjes zaten in een Japans mapje met een Hollands geveltje voorop en zoiets schept een band. Izumi en ik kijken elkaar aan en knikken weer. We doen het, zeggen we. Maak het contract maar op.

Amusement

2006-03-27T09:49:00.000+02:00

Vrijdagavond zagen we hem voor het laatst: Ryosuke, de gezelschapsheer voor wie Japanse dames in katzwijm vallen. De jongen met de zwarte lokken is de ster van Yaoh, een populaire televisieserie over de schemerwereld van de hosto kurabu. Of host clubs, in goed Nederlands: etablissementen waar vrouwen met geld zich door gladde jongens verbaal in de watten laten leggen, terwijl de champagne rijkelijk vloeit. In Yaoh klimt Ryosuke op naar de top van zo’n club. Genuanceerde personages en boeiende karakterontwikkelingen hoef je daarbij niet te verwachten. Zoals veel Japanse tv-series is ook dit drama gebaseerd op een succesvolle manga, het genre waarin het nou juist gaat om overdrijving en voorspelbaarheid. Dus Ryosuke, gespeeld door de drummer van boyband Tokio, is een samoerai met een nobel hart en zijn tegenstrever Nambaa 1 een bikkelharde charmeur. Kijk, met zo’n opzet kan een mens wat. Het is dan ook jammer dat de serie er vrijdag opzat. Helemaal omdat ik met Yaoh zelfs mijn kennis van het Japans kon opschroeven. Al moet de dag nog komen dat ik het belangrijkste zinnetje uit de serie gebruik: Domperi hairimashita!, Eén fles Dom Perignon voor deze tafel!

2 TOT VOOR KORT OP TV: YAOH
2 DE MUZIEK VAN YAOH: TOKIO

Geen gezicht

2006-03-24T13:21:00.000+01:00

Het is er weer het seizoen voor. Nu de bloesems beginnen te bloeien en het stuifmeel in wolken door het land trekt, doen de mannen en vrouwen van Japan massaal hun mondkappen voor. Oude mannen en vrouwen, maar ook jonge, want de mondkap is van alle leeftijden. En hij is groot. Behalve de mond en de neus bedekt de Japanse mondkap ook de wangen en de kin. En dan zetten veel dames er nog eens een hoed bij op, met de rand net zo ver over hun ogen tot je van hun hele gezicht niks meer ziet. Dat is vast goed tegen de hooikoorts, maar de communicatie bevordert het niet. Met een mondkap en een hoed knoop je nu eenmaal geen gesprek aan. En dat is jammer. Want ik had wel eens willen vragen of het nou eigenlijk helpt, zo’n mondkap.

Oprechte trouw (3)

2006-03-22T13:24:00.000+01:00

21 maart, 12.43 uur. De banketzaal van The Grand Tiara in Nagoya.
We zitten in de buurt van het centraal station, één tafel verwijderd van het bruidspaar. Aan de tafel links van ons heb je de ouders van de bruidegom, rechts zitten de ouders van de bruid. Verder weg dan de vaders en moeders kan je in deze zaal niet zitten. Nee, dan de bazen en collega’s van het paar, die zitten rond een tafel helemaal vooraan. De hoogste baas van de bruidegom zit zowat bij ze op schoot. Hij neemt plaats achter de microfoon, vertelt zijn verhaal en heft een glas met bubbels. Daar is ook de eerste gang.

21 maart, 13.31 uur. De banketzaal van The Grand Tiara in Nagoya.
Het tellen van de gangen, dat heb ik maar opgegeven. Er staat nu een gebakken vissenkop voor me. De vis heeft tanden en de rolletjes van zijn vlees zijn verdraaid lekker. Van rechts verschijnt een fles Asahi-bier in beeld. Het is een flink ding. De vader van de bruidegom is een emotionele man, zijn ogen zijn vochtig. Het is ook niet niks natuurlijk, zo’n dag. Kan hij bijschenken? Ik gooi het restje achterover, houd mijn glas op en buig van Graag. De man draagt een dasspeld, die zie je niet vaak meer.

21 maart, 14.00 uur. De banketzaal van The Grand Tiara in Nagoya.
Je zou zomaar vergeten waarom we hier vandaag zitten. En ik mis nog bijna het belangrijkste moment ook. Met mijn eetstokjes roer ik net een puntje wasabi door de sojasaus als ik in mijn ooghoek iets zie bewegen, ter hoogte van het bruidspaar. Dus ja, ik kijk maar eens. De twee zijn gaan staan en zetten hun handtekening op een vel papier. De vaders doen hetzelfde. Dan floept de plafondverlichting uit, schuiven bruid en bruidegom elkaar in het licht van een spot de ringen om en gaat de plafondverlichting weer aan. Er kwam geen jawoord aan te pas, wel veel applaus.

21 maart, 14.55 uur. De banketzaal van The Grand Tiara in Nagoya.
Japanse mannen zijn mannen van eer: dappere krijgers met stevige stemmen. Dat was altijd mijn beeld en dat wilde ik bevestigd zien. Nu woon ik hier al tien maanden, maar in al die tijd ben ik geen Japanner tegengekomen die in dat plaatje past. Tot vandaag. De bruidegom, een grote kerel die ik graag mag, staat naast zijn bruid in het midden van de zaal. Met een stem die trilt bedankt hij ons voor de prachtige dag. Dan dept hij zijn ogen, schraapt hij de keel en maakt hij een ferme buiging. Arigato gozaimasu!, ronkt hij krachtig. En ter plekke verandert hij in de samoerai uit mijn overzichtelijke wereldbeeld.

Onderwereld

2006-03-20T02:23:00.000+01:00

Dit moeten we in Nederland vandaag nog overnemen, dacht ik.

Gisterochtend. Ik stapte in Osaka uit de trein en het regende dat het goot. Maar aan mij ging al dat hemelwater voorbij. Want de volle vijftien minuten van het station naar de school waarop ik lesgeef, wandelde ik ver beneden straatniveau. Ik ging na de tourniquets met een lange roltrap naar beneden, even verderop nog eens drie trappen af, en beende tussen miljoenen landgenoten onder Osaka door naar school. Ik hoorde het ritme van mijn leren zolen en warenhuizen, eettentjes, kaartjesautomaten en koffieshops gleden voorbij. Nou was het niet de eerste keer dat ik daar liep, maar pas gisterochtend werd ik me ervan bewust: de ondergrondse promenades van Japan voelen niet als een noodzakelijk kwaad met licht aan het eind van de tunnel, maar zijn een volwaardig verlengstuk van het bovengrondse. Het plafond drukt niet op je schouders, nee, er schijnt licht alsof boven je de hemel zelf hangt. Dat ondergrondse, daar hebben de Japanners kaas van gegeten. Door een Italiaans straatje met cafés en restaurants liep ik naar de lift. Ik steeg van de min-derde naar de vijfde en stapte mijn school binnen – de uitschuifparaplu ongebruikt en droog in mijn tas.

Door de ruiten bij de receptie zag ik een grijze lucht en glimmende straten. En ik dacht: de onderwereld van Japan, die moeten we in Nederland vandaag nog overnemen.

Eerlijke vinder

2006-03-16T10:49:00.000+01:00

Het miezert en we staan voorin de rij, bij de 8 op het perron. Dan tikt het meisje achter ons op de schouder van mijn reisgezel. Ze is begin twintig, draagt een hippe hoed en er hoort een tweede meisje bij. Dat draagt geen hoed maar heeft weer hippe vlechten. Het meisje met de hoed heeft een stralende lach en ze houdt een treinkaartje omhoog. Lag op de grond, zegt het meisje. Ik zie het bedrag: 290 yen, daar kom je best een eindje mee. Is het soms van mijn reisgezel? Of van mij? Ze draait het kaartje in mijn richting. We schudden van nee en de mensen voor ons schudden mee. Het meisje met de hoed kijkt naar de vriendin met de vlechten. Samen halen ze de schouders op. Dan bukt ze en legt ze het kaartje voorzichtig op het perron, op de gele lijn langs de rij. Het spijt me dat het kaartje niet van mij is, want nu is er niemand die het meisje bedankt.

Onder contract

2006-03-14T12:50:00.000+01:00

Als ik het gebouw uitloop, grijpen twee forse kerels me bij de arm. Ze duwen me in een busje met geblindeerde ruiten, spuiten me plat en later word ik wakker zonder nier. Je zal het net zien. Mijn hand hangt boven het papier en ik staar naar het vel vol Japanse karakters. Contract, staat erboven, maar zelfs dat kan ik niet lezen. Mijn blik glijdt naar het stippellijntje onderaan en naar de wijsvinger ernaast. Hier, zegt de Japanse mevrouw die bij de vinger hoort. Teken hier maar. De inkan in mijn hand trilt, zie ik. Dan zet ik de knop om. Ik besluit de glimlachende mevrouw te vertrouwen en te geloven dat in dit Japanse contract hetzelfde staat als in de Engelse versie die ik net heb gelezen. Waarom ook niet. Ik glimlach, druk het staafje stevig op de stippellijn en til het op. Daar staat hij: mijn Japanse handtekening, in rode inkt. Ik zit vast aan een Japans bedrijf. Als ik het gebouw uitloop, maak ik een vreugdesprongetje waar mijn das van opwipt.

Geen tijd

2006-03-13T13:44:00.000+01:00

Dit weekend was geen weekend. Natuurlijk, eergisteren was het gewoon zaterdag en daarna kwam als altijd zondag. Maar ik moest in mijn agenda kijken om het te geloven. Het had er vast mee te maken dat ik de afgelopen drie dagen in een trainingslokaal zonder ramen naar een schoolbord heb zitten kijken. Want ik kan je zeggen, aan zo’n lokaal glijdt de tijd ongemerkt voorbij. Maar het lag ook aan Japan. Of ik de trein van 8.51 nu op vrijdag binnenwandelde, op zaterdag of op zondag: hij zat altijd vol. De trein van 17.00 uur? Afgeladen. Mannen met pakken, vrouwen met kinderen, meisjes en jongens in schooluniform – elke ochtend en elke avond stroomden ze in drommen de coupé in. En met mijn pak, mijn das en mijn tas ging ik mee met de stroom, op het ritme van de 24-uurseconomie. Toen was het maandag.

Vreemde taal (10)

2006-03-08T06:09:00.000+01:00

Ik sloeg mijn Japanse lesboek gisteravond somber dicht. Niet dat het tegenzit met de studie; ik ga langzaam maar zeker vooruit, dank u. Nee, het kwam door een van de oefeningen. Het boek dat ik gebruik is een lesboek als vele andere en het barst dus van de zinnetjes waar de onschuld van afdruipt. ’s Zondags lees ik boeken en luister ik naar muziek. Ik geef hem een trui voor zijn verjaardag. Als het heel warm is, zet ik de airconditioner aan. Dat werk. En het was in dit steriele, kabbelende universum dat ik opdracht 2c kreeg voorgeschoteld.

1. Toen ik gisteren stond te koken, was er een aardbeving.
2. Toen de oorlog voorbij was, was ik niet in Tokio.
3. Toen onze directeur was overleden, kwamen er veel mensen naar zijn begrafenis.

120 pagina’s lang hadden de makers van het lesboek zich kunnen inhouden, maar op bladzijde 121 kregen ze het alsnog te kwaad. In één oefening stortten ze al het opgekropte gal over hun studenten uit. De wereld is niet mooi!, brulden ze. Hij schudt, hij brandt en er is enkel dood en verderf! Ik zag gifpotjes, doodshoofden en donderwolken, heb de zinnetjes sidderend vertaald en schoof het boek toen maar gauw aan de kant. Gelukkig werd op tv veel gelachen.